« من لم يستشر يندم » « 1 » .
هركه مشورت نكند پشيمان خواهد گرديد .
امام موسى بن جعفر عليهم السّلام مىفرمايد :
« من استشار لم يعدم عند الصواب مادحا ، و عند الخطاء عاذرا » « 2 » .
هركه با مشورت كارها را انجام دهد ، اگر درست درآيد . كار او ستوده خواهد بود و اگر نادرست آيد ، مورد نكوهش قرار نخواهد گرفت و معذور خواهد بود .
در همين رابطه مولا امير مؤمنان عليه السّلام دربارهء مواردى كه نص شرعى دربارهء آن نرسيده باشد ، از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله مىپرسد :
« يا رسول اللّه صلّى اللّه عليه و إله أرأيت اذا نزل بنا أمر ليس فيه كتاب و لا سنّة منك ، ما نعمل به ؟
پيامبر در جواب مىفرمايد :
« اجعلوه شورى بين المؤمنين . و لا تقصرونه بأمر خاصّة » « 3 » .
آن را با مشورت انجام دهيد . سپس اضافه مىفرمايد : مشورت را در همهء موارد به كار بريد . يعنى : همهء كارهاى مسلمين بايد با شور انجام گيرد .
خلاصه آنكه روايات دربارهء دستور مشورت فراوان است و در درجهء اول ، مسؤولان امّت را شامل مىگردد كه در تمامى كارها با فرزانگان خبرانديش و كارشناسان كارآزموده همواره به شور بنشينند و هرگز مسؤولان دولت در حكومت اسلامى ، ازاين قاعده مستثنى نيستند .
روش مشورت
شارع مقدس ، تنها دستور مشورت داده تا جامعهء اسلامى در تمامى ابعاد زندگى و از همه مهمتر در شؤون سياسى با شور و كنكاش به تصميمگيرى بپردازند ، ولى اينكه طريقهء شورى چگونه است ، به خود مردم واگذار شده ، تا آن را مطابق شيوهء خردمندان و معمول و متعارف جهانيان كه اصطلاحا « سيرهء عقلائيّه » گفته مىشود ، انجام دهند .
هامش
( 1 ) بحار الانوار ج 72 ص 104 رقم 35 از تفسير عياشى .
( 2 ) . همان رقم 37 از الدرة الباهرة .
( 3 ) . تفسير فرات بن ابراهيم كوفى ص 615 .