تدبير حكمتآميز آن است كه كار را با صاحبنظران در ميانگذارده و از صلاحديد آنان پيروى كنى و هرگاه خردمند صاحبنظرى دلسوزانه و از روى پند و اندرز پيشنهادى داد ، آن را بپذير و مبادا با چنين كسانى مخالفت ورزى كه راه نابودى خود را هموار ساختهاى !
نكته قابل توجه اين است كه « عاقل ناصح » در اينجا عنوان كلى دارد و فرد مراد نيست ، به دليل ضمير جمع « و إياك و الخلاف عليهم » كه براساس آن در صورت مشاورت با انديشمندان بايد به آراى آنان ارج نهاده شود و مورد عمل قرار گيرد و لازمهء آن پيروى از رأى اكثريّت قاطع است .
و لذا امام صادق عليه السّلام مىفرمايد :
« المستبد برأيه ، موقوف على مداحض الزّلل » « 1 » .
هركه بر رأى خود پافشارى كند و به آراى ديگران بها ندهد ، بر لبهء پرتگاه لغزشگاهها قرار گرفته است . جالب آنكه « مداحض الزلل - لغزشگاهها » به صورت جمع آمده ، يعنى : چنين كسى لغزشهاى فراوانى در پيشرو خواهد داشت .
و مولا امير مؤمنان عليه السّلام فرمود :
« لا رأى لمن انفرد برأيه » « 2 » هركه خود رأى باشد ، رأى او نادرست آيد .
3 - رسول اكرم صلّى اللّه عليه و إله فرمود :
« استرشدوا العاقل و لا تعصوه فتتدموا » « 3 » با خردمندان به كنكاش بنشينيد و با آنان به مخالفت نورزيد كه پشيمانى در پى دارد .
و در حديث ديگر فرمود :
« مشاورة العاقل الناصح رشد و يمن ، و توفيق من اللّه ، فإذا أشار عليك الناصح العاقل ، فإيّاك و الخلاف ، فإنّ فى ذلك العطب » « 4 » .
مشورت با فرهيختگان فرزانه مايهء پيشرفت و بركت و موفّقيّت است و همواره عنايت الهى را همراه دارد . پس هرگاه خردمندان خيرانديش ،
هامش
( 1 ) . بحار النوار ج 72 ص 105 .
( 2 ) همان ص 105 رقم 39 .
( 3 ) . بحار الانوار ج 72 ص 105 .
( 4 ) . همان ص 105 رقم 39