علاوه كه اين كار ، بها دادن به جايگاه مردم و حركت در راستاى خواستههاى مشروع امّت خواهد بود . و بدينسان مردم همواره خود را در حكومت سهيم مىدانند و حكومت مردمى به معناى درست كلمه نيز همين است و بس .
در اينجا اين نكته قابل يادآورى است كه عبارت ذيل آيه :
« فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ »
را برخى چنان تفسير مىكنند كه دستور مشاورت تنها براى دلجويى از مردم ، يا آگاه شدن ولىّ امر است ، ولى تصميمگيرى با خود او است و هرگونه صلاح بداند رفتار مىكند ، همانگونه كه امروزه مرسوم است و بيشتر رؤساى جمهور ، مشاوريتى دارند و تنها براى روشن شدن با آنان مشورت مىكنند ، ولى رأى نهايى با خود آنها است و مسألهء تنفيذ رأى اكثريّت مطرح نيست .
ولى خواهيم گفت كه اين تفسير ، مخالف آيهء
« وَ أَمْرُهُمْ شُورى بَيْنَهُمْ »
مىباشد و در مواردى مايهء بىاعتبار نمودن آراى عمومى و وقع ننهادن به نظرات صاحبنظران مربوطه خواهد بود . درصورتىكه آيه فوق به مردم بها مىدهد و آراى آنان را ارج مىنهد . و أساسا تفسير ياد شده مخالف مفهوم « شور » در متعارف و عرف عقلا است كه معمولا پس از مشورت ، رأى اكثريّت را مورد تنفيذ قرار مىدهند . و شرع نيز تشخيص اينگونه مفاهيم را به عرف واگذار كرده است .
بنابراين تفسير آيه چنين خواهد بود :
در موقع تنفيذ رأى اكثريّت - طبق معمول - هيچگونه نگرانى به خود راه نده و اگر در واردى احتمال صواب را در خلاف رأى اكثريّت مىبينى ، نگران نباش ، زيرا اين دغدغه بر اثر سنگينى بار مسؤوليّت بر تو رخ داده ، پس آسودهخاطر باش و بر خدا توكّل نما كه خداوند كارساز تو خواهد بود ، زيرا طبق روال معمول رفتار كردهاى و به وظيفهء محوّله درست عمل كردهاى و خداوند مددكار درستكاران است .
روايات در اين زمينه همين معنى را مىرساند .
مشورت با مردم در روايات
1 - امام جعفر بن محمد صادق از پدرش امام محمد بن على باقر عليهم السّلام روايت مىكند كه فرمود :
« قيل لرسول اللّه صلّى اللّه عليه و إله : ما الحزم ؟ قال : مشاورة ذوى الرأى و اتّباعهم » « 1 » .
هامش
( 1 ) . بحار النوار ( مؤسسهء الوفاء بيروت ) ج 72 ص 100 محاسن برقى .