« من شاور الرّجال شاركها فى عقولها » « 1 » .
هركه با رجال كارآزموده به كنكاش بنشيند ، از خرد و كاردانى آنان بهرهء كامل برده است .
« من شاور ذوى الألباب دلّ على الرشاد » « 2 » .
هركه با صاحبان خرد به شور بنشيند ، به راه راست هدايت گرديده است .
مشورت در نظام اسلامى يك اصل و پايه است . بويژه مسؤولان امر ، صريحا دستور مشاورت دارند . خداوند ، پيامبر اسلام را مخاطب قرار داده مىفرمايد :
« وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ »
« 3 » در اينجا سه مطلب بايد مورد توجه قرار گيرد :
اول : پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و إله داراى سه شخصيّت بوده است :
1 - محمد بن عبد اللّه بن عبد المطلب ، يك از افراد برجستهء قبيلهء قريش كه در جزيرة العرب مانند ديگر مردم زندگى روزمرهء خود را داشت و به عنوان يك فرد ممتاز از آحاد مردم بوده و اين جهت ، شخصيّت حقيقى و فردى و جنبه شخصى او را تشكيل مىدهد .
2 - پيامبر خدا و حامل رسالت الهى بود كه شريعت اسلام را به عنوان يك پيام آسمانى به مردم تبليغ و تبيين مىنمود .
« وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ »
« 4 » .
3 - علاوه بر دو مورد گذشته ولىّ امر مسلمين و زعيم سياسى امّت بود كه با ايجاد وحدت ملّى ( براساس برادرى اسلامى ) و تشكيل دولت ( براساس عدالت اجتماعى ) رهبرى سياسى امّت را بر عهده گرفته بود و اين حق را به اقتضاى مقام نبوّت خويش دريافت كرده بود ، زيرا خود صاحب شريعت بود و خود را موظّف مىدانست كه مسؤوليّت اجرايى آن را نيز بر عهده گيرد . چنان كه خداوند مىفرمايد :
« إِنَّا أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِما أَراكَ اللَّهُ »
« 5 » .
هامش
( 1 ) . نهج البلاغة . قصار الحكم : 161 .
( 2 ) . بحار الانوار ج 72 ( مؤسسهء الوفاء - بيروت ) ص 105 رقم 39 از كنز الفوائد كراجكى .
( 3 ) . آل عمران 3 : 159 .
( 4 ) . سورهء نحل 16 : 44 .
( 5 ) . سورهء نساء 4 : 105 .