آن است ، ولى هنگامى كه بر عقل عرضه كنى ] عقل در آن ترديد مىكند » .
طبق فرمايش پيامبر صلّى اللّه عليه و آله براى شناخت حق از باطل بايد به درون خود مراجعه كرد :
نخست بايد آن عمل را بر نفس عرضه كرد ؛ اگر نفست آن را پسنديد و شرح صدر نشان داد ، آن را بر عقل عرضه مىكنيم :
- اگر عقل بىدرنگ پسنديد : بهطور قطع آن كار ، پسنديده است ؛
- اما اگر پس از پذيرش نفس ، عقل درنگ كرد و در خوب بودن آن دچار شك شد : آن كار ، باطل است و بايد آن را ترك كرد .
اين آموزههاى ارزشمند را فقط از انسانى شايسته همچون پيامبر صلّى اللّه عليه و آله مىتوان به دست آورد .
اين حديث شريف به صراحت بيان مىكند كه ملاك شناخت حق از باطل در وجود همهء انسانها وجود دارد و اين ملاك چيزى نيست جز عقل . بنابراين هر انسانى مىتواند نيكى را از بدى تشخيص دهد ؛ چه ابو جهل و ابو سفيان باشد چه ابو ذر و سلمان .
4 . مرحلهء تشريع ( هدايت تشريعى ) : هدايت تشريعى همان قوانين الهى است كه پيامبران بر انسانها عرضه مىكنند .
قَدْ جاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَ كِتابٌ مُبِينٌ * يَهْدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَهُ سُبُلَ السَّلامِ ، وَ يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ وَ يَهْدِيهِمْ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ
« 1 » ؛ « قطعا براى شما از جانب خدا روشنايى و كتابى روشنگر آمده است * خدا هركه را از خشنودى او پيروى كند ، به وسيلهء آن [ كتاب ] به راههاى سلامت رهنمون مىشود ، و به توفيق خويش ، آنان را از تاريكىها به سوى روشنايى بيرون مىبرد و به راهى راست هدايتشان مىكند » .
هامش
( 1 ) . مائده ، 15 و 16 .