پرسش : چرا خداوند فقط براى گروهى ويژه زمينهء رشد را فراهم مىكند ؟
پيش از پاسخ به اين پرسش ، بايد به بيان مراتب هدايت بپردازيم . هدايت الهى از جهت مرتبه به چهار مرحله تقسيم مىشود :
1 . هدايت طبيعى ( مرحلهء تكوين ) : در نهاد هر موجودى ( جمادات ، نباتات يا حيوانات ) نوعى هدايت نهاده شده است تا هنگامى كه پا به عرصهء وجود مىگذارد ، بتواند با كمك رهنمودهاى درونىاش راه زندگى را پيدا كند .
قالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى
« 1 » ؛ « [ موسى در پاسخ فرعون ] گفت :
" پروردگار ما كسى است كه هر چيزى را خلقتى كه در خور اوست داده ، سپس آن را هدايت كرده است " » . اين هدايت را - كه شامل همهء موجودات مىشود - هدايت طبيعى مىناميم .
رشد و نمو گياهان ، زندگى حيوانات و حركت كرهء زمين به دور خورشيد نمونههايى از هدايت طبيعى در جهان آفرينش است .
آيههاى
وَ الَّذِي قَدَّرَ فَهَدى
« 2 » ،
وَ أَوْحى فِي كُلِّ سَماءٍ أَمْرَها
« 3 » ،
كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ
« 4 » به اين مرحلهء هدايت اشاره مىكنند .
2 . هدايت فطرى ( مرحلهء فطرت ) : هدايت فطرى مخصوص انسانها مىباشد ؛ به اين معنا كه : انسان بهگونهاى آفريده شده است كه همواره ميل رسيدن به كمال را دارد . همهء انسانها در فطرت ميل به راستى ، درستى ، نيكانديشى و همهء صفات كمالى دارند و در يك جمله ، حقيقتجو هستند . اين ميل درونى به كمالات را هدايت فطرى گويند .
3 . هدايت عقل ( مرحلهء عقل ) : عقل به معناى « توانايى انديشيدن و تشخيص خير از شر » است . اگر عقل انسان آزاد باشد و اگر انسان ، آزادانديش باشد و عقلش از هرگونه
هامش
( 1 ) . طه ، 50 .
( 2 ) . اعلى ، 3 .
( 3 ) . فصلت ، 12 .
( 4 ) . انبياء ، 33 .