آلودگى رها باشد ، خود ، راه خير و صلاح را تشخيص مىدهد و مراحل كمال را مىپيمايد . اين همان هدايت عقل است كه انسان را اشرف مخلوقات كرده است .
أَ لَمْ نَجْعَلْ لَهُ عَيْنَيْنِ وَ لِساناً وَ شَفَتَيْنِ وَ هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ
« 1 » ؛ « آيا دو چشمش ندادهايم * و زبانى و دو لب * و هر دو راه [ خير و شر ] را به دو نموديم » .
وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها * فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها * قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها * وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها
« 2 » ؛ « سوگند به نفس و آنكس كه آن را درست كرد * سپس پليدكارى و پرهيزكارىاش را به آن الهام كرد * كه هركس آن را پاك گردانيد ، قطعا درستكار شد * و هركه آلودهاش ساخت ، قطعا درباخت » .
خداوند هر انسانى را كه بيافريند به او قدرت تشخيص راه كج از راه راست را الهام مىكند ، ازاينرو يعنى هر انسانى مىداند كج رفتن چيست و درست رفتن كدام است .
مرحوم كلينى از هشام بن حكم « 3 » نقل مىكند كه حضرت امام موسى كاظم عليه السّلام به او گفت :
« يا هشام ، إنّ اللّه تبارك و تعالى أكمل للناس الحجج بالعقول ، و نصر النبيّين بالبيان ، و دلّهم على ربوبيّته بالأدلّة . . . يا هشام ، إنّ للّه على الناس حجّتين ، حجّة ظاهرة و حجّة باطنة ، فأمّا الظاهرة فالرسل و الأنبياء و الأئمّة عليهم السّلام و أمّا الباطنة فالعقول » « 4 »
« اى هشام ، خداوند به جهت آفرينش عقل [ و قرار دادن آن در نهاد انسان ] حجت خود را بر مردم تمام كرده و پيامبران را با بيانى رسا يارى كرده و مردم را به وسيلهء دلايل بر وحدانيت خود رهنمون ساخته است . . . اى هشام ، خداوند بر مردم دو حجت دارد : حجت آشكار كه همان انبياء و رسولان و امامان عليهم السّلام مىباشند و حجت
هامش
( 1 ) . بلد ، 8 - 10 .
( 2 ) . شمس ، 7 - 10 .
( 3 ) . هشام بن حكم يكى از ياران ارزشمند امام موسى بن جعفر ( ع ) است .
( 4 ) . اصول كافى ، ج 1 ، ص 13 و 16 .