أستاذ محمد محمد مدنى - رياست دانشكدهء الهيّات در أزهر - نيز بر اين مسئله تأكيد دارد ودقّت در فهم مقاصد هر سوره را بهترين راه براي فهم معاني آيات دانسته است . أو مىگويد : « تا منظر عامّ سوره را با ديد باز ننگرى ، هرگز نتوانى به درك جزئيات ترسيم شده در پهناى سوره دست يأبى » . اين مطلب با ارزش را در مقدمهء تفسير سورهء نساء بيان داشته وآن را با نام « المجتمع الاسلامي كما تنظمه سورة النساء ؛ جامعهء اسلامى آنگونه كه سورهء نساء ترسيم كرده » ياد كرده است « 1 » .
دكتر محمد محمود حجازي در اين زمينه كتابي دارد به نام « الوحدة الموضوعيّة في القرآن الكريم » كه به سال 1390 ه و 1970 م به چاپ رسيده وبه تفصيل سخن گفته است .
خلاصه ، متأخّرين در اين باره تأكيد دارند كه هر سوره داراى يك جامعيّت واحدى است كه در انسجام وبه هم پيوستگى آيات نقش دارد وأوّلين وظيفهء مفسّر ، پيش از ورود به تفسير آيات ، به دست آوردن آن وحدت جامع حاكم بر سوره است تا به خوبى بتواند به مقاصد سوره دست يابد .
بهعلاوه ، علماى بلاغت از دير زمان ، « حسن مطلع » و « حسن ختام » در هر سوره را از جمله محسّنات بديعى قرآن دانستهاند ، بدين ترتيب كه هر سوره با مقدمهاى ظريف آغاز مىگردد وبا خاتمهاى لطيف پايان مىيابد . گويند : ضرورت بلاغت اقتضا مىكند كه سخنور سخن خود را با ظرافت تمام به گونهاى آغاز كند كه هم آمادگى در شنونده ايجاد كند وهم اشارتى باشد به آنچه مقصود اصلى كلام است .
اين نحو شروع در سخن با نام « براعت استهلال » خوانده مىشود ؛ يعنى ورزيدگى وهنرمندى در جلب نظر شنونده در آغاز سخن . ابن معصوم - أديب تواناى معروف - گويد : « وقد أتت جميع فواتح السور من القرآن المجيد على أحسن الوجوه وأبلغها وأكملها « 2 » ؛ تمامى آغاز سورههاى قرآن به بهترين وجهي اين نكتهء بنيادين بلاغت را رعايت كرده است » . ابن أثير نيز در اين باره ، ابتداى سورههاى قرآني را بهعنوان
هامش
( 1 ) مدنى ؛ المجتمع الإسلامي ؛ ص 7 - 5 .
( 2 ) ابن معصوم ؛ أنوار الربيع ؛ ج 1 ، ص 34 .