مقاصد هر سوره در قرآن را تبيين كردهاند ؛ از جمله فيروزآبادى ( متوفاى 817 ) كتابي به نام « بصائر ذوي التمييز في لطائف الكتاب العزيز » تأليف نموده ، كه مجلس اعلاى شؤون اسلامى در قاهره با تحقيقى كه أستاذ « محمد على نجّار » بر آن انجام داده آن را به چاپ رسانيد .
در آغاز قرن أخير شيخ محمد عبده صاحب تفسير المنار ، همين نظريه را دنبال ومسألهء « الوحدة الموضوعيّة للسورة » را مطرح كرده واصرار دارد كه فهم هدف هر سوره كمك شايانى است به مفسر تا به طور دقيق به مقاصد سوره پى ببرد وبه معاني آية آيههاى هر سوره نزديك شود . شاگرد وى سيد رشيد رضا در تفسير المنار ، اين نظر أستاذ را بخوبى توضيح داده است . ديگر مفسران عصر حاضر از همين روش الهام گرفتهاند ؛ مانند أستاذ مصطفى مراغى . أستاذ محمود شلتوت تفسيري دارد كه 10 جزء قرآن را فرا گرفته وهمّت گماشته تا أهداف هر سوره واغراض ومقاصد آنها را بيان نمايد .
أستاذ شحاته مىگويد : مرحوم أستاذ سيد قطب در اين راستا سعى فراوان مبذول داشته ونظري نافذ در اين راه به خرج داده كه احاطهء كامل خود را در فهم أهداف سورهها نشان داده است ؛ ونيز أستاذ ديگرش دكتر محمد عبد اللّه درّاز در دانشگاه پيش از تفسير هر سوره در اين باره تأكيد داشته واين ذهنيّت را كه قرآن مجموعهاى از گفتهها وانديشههاى پراكنده است ، به شدّت ردّ مىنمود ومىگفت :
با دقتى كه دانشمندان اسلامى امروزه انجام دادهاند ، بخوبى روشن گرديده كه هر سوره داراى تنظيم خاص واز نظم وترتيب ويژهاى برخوردار است ، كه با يك مقدمهء شيوا شروع مىگردد ، سپس به مقاصد عاليهء خود مىپردازد وبا يك جمعبندى كوتاه خاتمه مىيابد « 1 » .
لذا أستاذ محمد عبد اللّه درّاز مىگويد : « از همينجا نتيجة مىگيريم كه قرآن با آنكه به مقتضاى مناسبتهاى خاص ودر زمانهاى متفاوت نازل گرديده ، در عين حال وحدت منطقي وأدبي خود را حفظ كرده واين بزرگترين شاهد بر اعجاز قرآن است » « 2 » .
هامش
( 1 ) شحاته ؛ أهداف كلّ سورة ؛ ص 5 - 4 .
( 2 ) أستاذ درّاز ؛ المدخل إني دراسة القرآن الكريم ؛ مقدمه ( همان ص 6 - 5 ) .