فصل هفتم وجوه ونظائر در قرآن
يكى از مسايل قرآني ، مسألهء « وجوه ونظائر » است ، كه راه احتمال را در فهم معاني قرآن باز نموده وگاهى موجب اشتباه برخى وگاه موجب دستاويزى براي فتنهجويان شده است . فهم معاني قرآن نياز به ورزيدگى وانديشهء عميق دارد تا امكان سدّ احتمالات ميسّر گردد ، لذا شناخت وجوه واحتمالات ونيز أشباه ونظائر يك ضرورت تفسيري به شمار مىرود . در اين زمينه كتابها ورسالههاى فراوانى نوشته شده ونيز تأليفاتى با عنوان « غريب القرآن » يا « تأويل مشكل القرآن » ارائه شده است . پيشينيان در اين زمينه كوشش فراوانى نموده وبراي حل مشكلات قرآني آثار نفيسى از خود به يادگار گذاردهاند .
اولين كسى كه در اين وادى قدم نهاد ، أبو الحسن مقاتل بن سليمان بلخى خراساني ( متوفاى 150 ) است . وى از تابعين به نام شمرده مىشود « 1 » . كتاب وى
هامش
( 1 ) از معاصرين وى وكمي پس از وى كه در اين زمينه نوشتهاند ، مىتوان افراد زير را نام برد : 1 . أبان بن تغلب بن رباح ( متوفاى 141 ) ، تابعي بزرگ وصحابي برومند سه امام : علىّ بن الحسين السجاد ومحمد بن علي الباقر وجعفر بن محمد الصادق ، كه داراى منزلتي شامخ مىباشد ؛ 2 . محمد بن السائب كلبى ( متوفاى 146 ) صاحب تاريخ وتفسير معروف ؛ 3 . مورّج بن عمرو سدوسى ( متوفاى 174 ) ؛ 4 . علىّ بن حمزهء كسائى ( متوفاى 182 ) از قرّاء سبعة ونحوى معروف ؛ 5 . نظر بن شميل ( متوفاى 203 ) ؛ 6 . قطرب محمد بن المستنير ( متوفاى 206 ) ؛ 7 . قرّاء يحيى بن زياد ( متوفاى 207 ) ؛ نحوى وأديب بزرگ معروف ؛ 8 . أبو عبيده معمر بن مثنّى ( متوفاى 210 ) لغوى مشهور ؛ 9 . اخفش أوسط سعيد بن مسعده ( متوفاى 216 ) ؛ 10 . أبو عبيد قاسم بن سلام ( متوفاى 223 ) ؛ 11 . أبو العباس ثعلب أحمد بن يحيى بن يسار ( متوفاى 291 ) ؛ 12 . أحمد بن محمد بن يزداد بن رستم ( متوفاى حدود سال 300 ) ؛ 13 . إبراهيم بن محمد نفطويه ( متوفاى 323 ) ؛ 14 . أحمد بن كامل بن شجره