در سراى جاويد . كساني كه [ بر خود ] ستم روا داشته [ واز فطرت ومنهج شرع كنار زدهاند ] خداوند آنان را به خود واگذار مىكند » .
همين است تفسير
« يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ »
- همان گونه كه أشارت رفت - به دليل
« قُلْ إِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ أَنابَ »
« 1 » . پس هركس را كه خداوند اضلال مىكند ( خذلان - به خود واگذارى ) كسانىاند كه در پى « انابه » ( بازگشت به سوى حقّ ) نبودهاند .
« وَغَرَّهُمْ فِي دِينِهِمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ »
« 2 » ؛ يعنى شيوهء آنان ، كه بيهوده رفتن وناروا سخن گفتن است ، آنان را به غرور وسركشى واداشت .
« فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَاعْتَصَمُوا بِهِ فَسَيُدْخِلُهُمْ فِي رَحْمَةٍ مِنْهُ وَفَضْلٍ وَيَهْدِيهِمْ إِلَيْهِ صِراطاً مُسْتَقِيماً
« 3 » ؛ ولى كساني كه به خدا ايمان آورده وبه ريسمان أو چنگ زدهاند ، به زودى آنان را در جوار رحمت أو درآورده وفزونى عنايت خود ، آنان را فرا مىگيرد وايشان را به سوى خود ، به راهى راست [ مستقيم واستوار ] هدايت كند » .
ختم وطبع
واژههاى ختم وطبع وغشاوة كه در قرآن به كار رفته ، در همين زمينه است ومقصود حجابى است كه انسانهاى معاند وسركش با سوءرفتار وكردار خود ، براي خويش فرآهم ساختهاند .
« خَتَمَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ وَعَلى سَمْعِهِمْ ، وَعَلى أَبْصارِهِمْ غِشاوَةٌ
« 4 » ؛ خداوند بر دلهاىشان وبر حسّ شنوايىشان مهر نهاده وبر چشمانشان پوششى افكنده شده است » .
« وَطُبِعَ عَلى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لا يَفْقَهُونَ
« 5 » ؛ وبر دلهاىشان - كه جايگاه ادراك است - مهروموم زده شده است در نتيجة قدرت درك ندارند » .
ولى زمينهء اين مهروموم وپردهء حجاب را خود فرآهم ساختهاند . در آيات ديگر ، اين جهت به خوبى روشن است :
« أَ فَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ وَأَضَلَّهُ اللَّهُ عَلى عِلْمٍ وَخَتَمَ
هامش
( 1 ) رعد 13 : 27 .
( 2 ) آل عمران 3 : 24 .
( 3 ) نساء 4 : 175 .
( 4 ) بقره 2 : 7 .
( 5 ) توبه 9 : 87 .