جانب خداوند سفارش است كه همسران تا يك سال از تركهء شوهر [ أموال باقىماندهء شوهر ] بهرهمند شوند واز خانهاى كه در آن سكونت داشتهاند رانده نشوند واگر خود بيرون رفتند باكى نيست .
گويند : اين آية طبق سنت پيشين ، حق ميراث زن از شوهر ، همان بهره بردن از تركهء شوهر خود تا يك سال بوده وبيش از آن ارثى نمىبرد وعدّهء زنان شوهر مرده نيز تا يك سال بوده است . سپس با تشريع ارث همسران شوهر مرده ، به ميزان يكچهارم أموال باقي مانده ، در صورت نداشتن فرزند ، ويكهشتم ، در صورت فرزند داشتن شوهران « 1 » ، ونيز با تشريع عدّهء وفات به چهار ماه وده روز « 2 » ، آيهء يادشده منسوخ گرديد . يعنى محتواى آن نسخ شده گرچه لفظ آن باقي مانده است « 3 » .
البتة ميان آيات ميراث وعدّه وآيهء تمتّع ، بر حسب ظاهر تنافى وجود ندارد وامكان دارد كه آيهء تمتّع يك امر استحبابي باشد - چنان چه أستاذ فرمودهاند - وآيهء ميراث وآيهء عدّه أصل فريضة را بيان داشته است . ولى مفسران دعوى اجماع ( اتفاق أهل نظر ) نمودهاند كه محتواى آيهء تمتّع كاملا منسوخ گرديده است . سيد عبد اللّه شبّر مىگويد : « هذه الآية منسوخة بالإجماع » « 4 » . علاوة بر اين ، روايات بسيارى منسوخ بودن آية را تأييد كرده است « 5 » . ازاينرو منسوخ بودن آيهء فوق الذكر را به دليل اجماع وروايات ثابت نمودهاند .
در اينجا اين نكته قابل تذكّر است كه در آيهء « امتاع » عبارت الزامآورى به چشم نمىخورد وعدّهء يك سال از آية به دست نمىآيد . صرفا مستفاد از آية آن است كه بر ورثه شايسته است كه زن پدر خود را تا يك سال از خانهء سكونتى وى بيرون نكنند ، تا از زندگىاى كه داشته همچنان بهرهمند شود . بهويژه عبارت « فإن خرجن فلا جناح » مىرساند كه نشستن در خانه براي زن يادشده الزامي نيست . از ظاهر آية ، نه ميراث ونه عدّهء يك سال فهميده نمىشود ، جز با كمك اجماع وروايات يادشده .
هامش
( 1 ) اين تفصيل در آيهء 12 سورهء نساء آمده .
( 2 ) آيهء تربّص أربعة أشهر وعشرا - سورهء بقره : 234 .
( 3 ) ر . ك : فيض كاشاني ، تفسير صافي ، ج 1 ، ص 204 .
( 4 ) تفسير شبر ، چاپ قاهره ، ص 76 .
( 5 ) ر . ك وسائل الشيعة ، باب 30 ، ( أبواب عدد ) ، ج 22 ، ص 239 - 237 . سيوطى ، الدر المنثور ، ج 1 ، ص 309 .