جهانگرد معروف ، ابن بطوطة ( متوفاى 779 ) مىگويد : « در ركن شرقي مسجد ودر مقابل محراب خزانهاى است بزرگ كه در آن مصحفى را كه عثمان بن عفان به شام فرستاده است ، قرار دادهاند . اين خزانه را در هر جمعه ، پس از نماز باز مىكنند ومردم براي بوسيدن آن هجوم مىآورند . در همينجا ، مردم دربارهء حل اختلافات ودعاوى خود با يكديگر ، قسم ياد مىكنند » « 1 » . گفته شده است كه اين مصحف همچنان در مسجد دمشق باقي بود تا اين كه به سال 1310 هجرى دستخوش حريق گرديد « 2 » .
دكتر صبحي صالح مىگويد : « دوست من ، أستاذ دكتر يوسف العش ، به من گفت كه قاضى عبد الحسن الأسطوانى به أو گفته كه مصحف شام را قبل از سوختن ديده وآن در مقصورهء مسجد دمشق در محفظهاى چوبى نگهدارى مىشد » « 3 » .
أستاذ زرقانى مىگويد : « هماكنون دليل قاطعى بر وجود مصحفهاى عثمانى در دست نداريم تا چه رسد به آنكه محل وجود آن را تعيين كنيم » .
دربارهء برخى از مصحفهاى تاريخي كه در كتابخانههاى مصر موجود است ، گفته مىشود كه از مصاحف عثمانى است . ولى در صحت اين انتساب ترديد بسيار است ، زيرا در اين مصاحف علايم ونقوشى مانند نشانهها وعلايم فصل وجدايى بين سورهها وعلايمى براي تعيين أعشار قرآن وجود دارد . در حالي كه مىدانيم مصحفهاى عثمانى از اين قبيل علايم ونشانهها عارى بوده است .
در خزانهء حرم امام حسين عليه السّلام مصحفى است منسوب به عثمان كه با خط كوفي كهن نوشته شده است . با توجه به خالى بودن حروف آن از علايم وحجم بسيار بزرگ آن ، با مصحف مدينه ويا مصحف شام همآهنگ وهمانند است . به خصوص كه كلمهء « يرتدّ » « 4 » از سورهء مائده را به صورت « يرتدد » ضبط كرده است . به احتمال قوى اين قرآن ، از يكى از قرآنهاى عثمانى استنساخ شده ورونوشتى از يكى از آنهاست « 5 » .
هامش
( 1 ) رحلهء ابن بطوطة ؛ ج 1 ، ص 54 .
( 2 ) أحمد بن علي مقريزى ؛ الخطط ؛ ج 5 ، ص 279 .
( 3 ) صبحي صالح ؛ مباحث في علوم القرآن ؛ پاورقى ، ص 89 .
( 4 ) مائده 5 : 54 .
( 5 ) مناهل العرفان ؛ ج 1 ، ص 398 - 397 .