شدند . زيد بن ثابت نيز از جانب خليفه بهعنوان قارى مدينه تعيين گرديد « 1 » .
مقامات حكومت وعمّال خليفه ، عنايت وتوجّه خاصي به اين مصحفها وحفاظت از آنها داشتند ، وهمين علاقة وتوجه زياد مردم نسبت به حفظ آنها ، موجب بقا ودوام آنها گرديد . پس از گذشت زماني طولانى ، تغييرات ودگرگونىهايى در اين مصحفها به وجود آمد كه نقطهگذارى وعلامتگذارى وتقسيم آن به حزبها از آن جملهاند . آخرالامر ، خط اين مصحفها كه خط كوفي ابتدايى بود ، به خط كوفي متعارف تبديل شد . در زمانهاى بعد ، نوشتن قرآن با خط نسخ زيباى عربى وديگر خطوط متداول گرديد . اين تغييرات به تدريج مصحفهاى أولية را كه در زمان عثمان نوشته شده بود ، به دست فراموشى سپرد ورفته رفته اثرى از آنها باقي نماند .
ياقوت حموى ( متوفاى 626 ) نقل مىكند كه مصحف عثمان بن عفان در مسجد دمشق است كه مىگويند به خط خود اوست « 2 » . اين مصحف را فضل اللّه العمرى ( متوفاى 749 ) ديده ومىگويد : « مصحف عثمانى به خط عثمان بن عفان در سمت چپ مسجد دمشق باقي است » « 3 » . البتة در جايى ذكر نشده است كه عثمان به خط خود مصحفى نوشته باشد وشايد مصحف يادشده ، همان مصحف شام بوده كه تا آن زمان باقي بوده است .
ابن كثير ( متوفاى 774 ) نيز از اين مصحف ياد كرده ، ولى نوشتن آن را به عثمان نسبت نداده است . أو گفته است : « مشهورترين مصحف عثمانى در روزگار ما مصحفى است در شام كه در نزديكى ركن شرقي مقصورهء مسجد دمشق محفوظ است . اين مصحف در گذشته در شهر « طبريه » بوده ودر حدود سال 518 هجرى از آنجا به دمشق منتقل شده است . من آن را ديدهام ، كتابي است قطور با خطى زيبا وروشن وپخته وبا مركبى خوب . در ورقهايى نوشته شده بود كه به گمان من از پوست شتر بود » « 4 » .
هامش
( 1 ) مناهل العرفان ؛ ج 1 ، ص 397 - 396 .
( 2 ) ياقوت حموى ؛ معجم البلدان ، ج 2 ، ص 469 .
( 3 ) مسالك الأبصار في ممالك الأمصار ؛ ج 1 ، ص 195 .
( 4 ) فضائل القرآن ؛ ص 49 .