به گونهاى كه در مصحفهاى عثمانى ، اشتباهات وتناقضهاى املايى فاحشى وجود داشت . تا آنجا كه مصحفهاى فرستاده شده به أطراف با يكديگر كاملا تطبيق نمىكرد . مسئوليت اين امر بر اعضاى كميته وبه خصوص عثمان است كه بر اين اشتباهات واقف شد ، ولى چارهاى نينديشيد ومسامحه كرد .
ابن أبي داود نقل مىكند كه برخى از مردم شام مىگفتند : « مصحف ما ومصحف بصره صحيحتر از مصحف كوفه است » زيرا هنگامى كه عثمان دستور داد مصحفها را بنويسند ، مصحفى را كه براي كوفه تهيه كرده بودند بر مبناى قرائت عبد اللّه بن مسعود بود وپيش از آن كه اين مصحف با ساير نسخهها مقابله وتصحيح شود ، براي آنان فرستاده شد . اما مصحفى كه براي شام ونيز مصحفى كه براي بصره تهيه شده بود ، پس از مقابله وتصحيح آنها فرستاده گرديد « 1 » .
اين امر بر آن دلالت دارد كه مصحفها را پيش از مقابلهء دقيق آنها با يكديگر به سرتاسر بلاد پهناور اسلامى فرستادهاند . چنانكه وجود اختلاف ميان مصحفهاى شهرهاى مختلف - به نقل ابن أبي داود « 2 » - دليل بر سهلانگارى در امر مقابلهء نسخهها وحصول اطمينان به صحت آنها است .
ابن أبي داود موضوع ديگرى را نيز نقل مىكند كه حاكى از سهلانگارى عجيبترى در اين امر مهم است . أو مىگويد : « هنگامى كه نسخههاى مصحفها آماده شد ، يكى از آنها را نزد عثمان بردند . أو آن را مشاهده كرد وگفت : چه خوب وزيبا تهيه كردهايد . ولى اشتباهاتى در آن ديد وگفت اگر املاكننده از قبيلهء « هذيل » ونويسنده از قبيلهء « ثقيف » بود ، اين اشتباهات رخ نمىداد وافزود : ولى عرب طبق زبان مادرى ، آن را درست مىخواند » « 3 » .
آيا بايد گفت : اين چه بىتفاوتى بىموردى است ، كتاب خدا شايستهء عنايت واهتمام بيشترى نبود تا اين كه از اشتباه املايى وخطاى نوشتارى خالى باشد ؟
علاوة بر اين ، اين آرزوى عثمان چه معنايى دارد ؟ آيا أو نمىتوانست از أول املاكنندگانى از هذيل ونويسندگانى از ثقيف انتخاب كند ، در حالي كه صلاحيّت
و
هامش
( 1 ) مصاحف سجستانى ؛ ص 35 .
( 2 ) همان ؛ ص 49 - 39 .
( 3 ) همان ، ص 33 - 32 .