كند ، اى : « لا شىء اللاحيوان به انسان » و اگر اين صدق كرد ، بايد در كنار آن يك موجبه كليه صادق باشد ، اى : « كل لا حيوان لا انسان » ، زيرا وقتى لا حيوان بدون انسان صدق كرد ، بالا انسان هم صدق مىكند ، پس صحيح است بگوييم : « كل لا حيوان لانسان » و هذا هو المطلوب .
7 . اگر عكس نقيض موافق و مخالف موجبه جزئيه را از طريق تحويل الاصل به شيوه مذكور بدست آوريد به زودى متوقف شده و نخواهيد توانست به نتيجه برسيد ، علت اصلى اين امر چيست ؟
جواب : مفروض : « بعض الحيوان انسان » ( اصل )
مدعا : « بعض اللاانسان ليس به حيوان » . ( عكس نقيض مخالف )
برهان : اگر « بعض الحيوان انسان » صدق كند بايد نقض محمول آن نيز صدق كند ، اى : « بعض الحيوان ليس بلا انسان » ولى متأسفانه سالبهء جزئيه عكس مستوى نداشت تا ما را به مطلوب برساند .
مفروض : « بعض الحيوان انسان » ( اصل )
مدّعا : « بعض اللاحيوان لا انسان » ( عكس نقيض موافق )
برهان : اگر « بعض الحيوان انسان » حذف كند بايد نقض محمول آن نيز صدق كند .
اى « بعض الحيوان ليس بلا انسان » و اگر اين صدق كند بايد عكس مستوى آن نيز صدق كند و سالبه جزئيه عكس مستوى ندارد تا مثمر باشد ، پس سبب اصلى اين است كه سالبهء جزئيّه عكس مستوى ندارد ضمنا ( در جاى خود از طريق برهان نقض ثابت شد كه موجبه جزئيه اصلا عكس نقيض ندارد ) .
2 و 3 قاعده نقض تام و نقض موضوع
در مباحث قبل با قاعده نقض محمول آشنا شديم ، و ضمنا انواع محصورات اربع را به طريقه نقض محمول ، نقض كرده و منقوضة المحمول هريك را با برهان ثابت نموديم . اينك دو شعبه ديگر نقض باقى مانده كه يكى نقض تام يا نقض طرفين و ديگرى نقض موضوع است . در اين بخش ضابطه اين دو نقض را بيان كرده سپس به بيان حكم محصورات اربع از حيث نقض طرفين و نقض موضوع مىپردازيم .
قاعده نقض تام : اگر بخواهيم قضيه منقوضه الطرفين ما صادق باشد و از صدق اصل به صدق قضيه محوله دست يابيم بايد قاعده ذيل مراعات شود :