مىدهد و گرنه عقيم خواهد بود . در مورد بحث ، ترتيب قياس به شكل زير است :
مرحله اول : « منقوضه المحمول ، لازمه عكس نقيض اصل است » . ( صغرى )
« و عكس نقيض اصل ، لازمه خود اصل است » . ( كبرى )
پس « منقوضة المحمول لازمه لازمه خود اصل است » . ( نتيجه )
اثبات صغرى : چون منقوضة المحمول ، چيزى غير از همان عكس مستوى عكس نقيض اصل نيست و شكى نيست كه هر عكسى لازمه اصل خود است ، كه اگر اصل او صادق بود ، عكس او نيز صادق است ولى در كذب ملازمه نيست .
اثبات كبرى : عكس نقيض ، عكس اصل است و هر عكسى ، لازم اصلى خود است .
مرحله دوم : « منقوضة المحمول لازم لازم اصل است » . ( صغرى )
« و لازم اللازم لازم » . ( كبرى )
پس « منقوضة المحمول لازم خود اصل است » . ( نتيجه )
در بيان نقض محمول موجبه كليه و سالبه جزئيه از اين شيوه استفاده شد و ديديم كه هر دو مرحله مبتنى بر تحويلات و تغييراتى است كه در باب عكس نقيض و مستوى با آنها آشنا شده بوديم . مثلا ملاحظه فرموديد كه چگونه موجبه كليه را از ابتدا از اصل به عكس نقيض مخالف و سپس عكس نقيض را به عكس مستوى تبديل كرديم ، و دو مرحله تحويل انجام داديم كه صدق تحويل دومى در گرو صدق تحويل اولى و صدق آن در گرو صدق اصل است و چون اصل مفروض الصدق بود ، پس تحويل اول ، يعنى :
عكس نقيض مخالف آن نيز صادق شد و وقتى اين تحويل صدق كرد پس تحويل دوم يعنى : عكس مستوى آن نيز صدق خواهد كرد و هذا هو المطلوب .
به علت سهولت اين طريقه ، در مباحث نقض موضوع و نقض طرفين از آن استفاده خواهيم برد همچنين در مباحث عكس نقيض هم از طريقه نقض محمول مىتوان به نتيجه رسيد و عكس نقيض محصورات را مبرهن ساخت اگرچه ما قبلا از اين طريق استفاده نكرديم ولى براى اهل دقت قابل استفاده است . ( در حل تمرينات ، مقدارى بيان خواهد شد ) .
تنبيه دوم : انواع و اقسام تحويلات و تبديلات قضيهاى كه تا به حال با آنها آشنا شديم عبارتند از : 1 . نقيض 2 . عكس مستوى 3 . عكس نقيض 4 . نقض محمول 5 . نقض موضوع 6 . نقض طرفين
شرح منطق مظفر (فارسى) — صفحة 498
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٤٩٨