مرحله دوم . مطلوب : « كل ماء غير جامد » در نقض محمول ، صادق است .
مرحله سوم . برهان : اگر اين موجبه كليه صادق نباشد حتما نقيض آن صدق خواهد كرد تا ارتفاع نقيضين پيش نيايد ، و نقيض موجبهء كليه يك سالبه جزئيه است ، اى : « بعض الماء ليس به غير جامد » ، يا « ليس كل ماء لا جامد او غير جامد » . حال اگر اين سالبه جزئيه صدق كند ، در كنار آن حتما يك موجبه جزئيه معدولة المحمول صدق خواهد كرد كه « بعض الماء جامد » باشد زيرا « ليس ، لا و غير » نفى نفى است . و نفى نفى يا سلب سلب مساوى با اثبات است ، پس آن سالبه جزئيه با اين موجبه جزئيه برابر است ، و اگر اين موجبهء جزئيه صدق كرد حتما نقيض آن كذب خواهد بود تا اجتماع نقيضين نشود و نقيضين آن يك سالبه كليه است ، اى « لا شىء من الماء بجامد » و لكن كذب اين اين نقيض خلف فرض است ؛ زيرا اين نقيض عين همان اصل است كه قبل از هر چيزى مفروض الصدق قلمداد شده ديگر ممكن نيست كاذب هم باشد . به دنبالش سالبه جزئيه كذب خواهد بود و در نتيجهء موجبهء كليه صدق خواهد كرد ، اى « كل ماء غير جامد » و هذا هو المطلوب .
4 . سالبه جزئيه : طبق قواعد مذكور در اول نقض المحلول ، منقوضه المحمول سالبهء جزئيه ، يك قضيه موجبه جزئيه خواهد بود كه كميت باقى ولى كيفيت متفاوت است ، مثلا « بعض الحيوان ليس به انسان » نقض محمول مىشود به « بعض الحيوان لانسان » يا طبق مثال مرحوم مظفر ( ره ) « بعض المعدن ليس بذهب » يا « ليس كل معدن ذهبا » نقض محمول مىشود به : « بعض المعدن غير ذهب » يا « لا ذهب » .
برهان مطلب : اين برهان همانند برهانى است كه در منقوضه المحمول موجب كليه به نام برهان مساوات ذكر شد ، كه دو مرحله داشت و در ادامه نيز در تنبيه اول تبيين خواهد شد .
بيان برهان :
مرحله اول . مفروض : « بعض المعدن ليس ذهبا » صدق است .
مرحله دوم . مطلوب : « بعض المعدن غير ذهب » يا « لا ذهب » در نقض محمول صادق ، است .
مرحله سوم . برهان : اگر سالبه جزئيه اصل « بعض المعدن ليس بذهب » يا « بعض الحيوان ليس به انسان » صادق است پس حتما بايد عكس نقيض مخالف آن ، نيز صادق