حكم سالبهها در عكس نقيض ، حكم موجبات در عكس مستوى است ، و متقابلا حكم موجبات ، در عكس نقيض حكم سالبهها درعكس مستوى است ( هر حكمى براى قضاياى سالبه در باب عكس مستوى داشتيم براى موجبات هم در باب عكس نقيض ثابت است ) .
ب : بيان متوسط : 1 . عكس مستوى موجبه كليه ، موجبهء جزئيه است ، اينك در عكس نقيض : سالبهء كليه به جزئيه ، عكس مىشود منتها به طريقهء قدماء ( عكس نقيض موافق ) : عكس سالبه كليه ، سالبه جزئيه و به طريقهء متأخرين ( عكس نقيض مخالف ) :
عكس آن موجبهء جزئيه خواهد بود ( به زودى خواهد آمد ) .
2 . عكس مستوى موجبه به جزئيه ، موجبهء جزئيه مىشد و در عكس نقيض هم اين سالبهء جزئيه است كه به يك قضيهء جزئيهء ديگر عكس مىشود منتها به طريقهء قدماء به يك سالبه جزئيه و به طريقهء متأخرين به يك موجبهء جزئيه عكس مىشود .
3 . عكس مستوى سالبه كليه ، سالبه كليه مىشد و در عكس نقيض هم اين موجبه كليه است كه عكس كلى لازم الصدق دارد منتها به طريقهء قدماء موجبه كليه به موجبه كليه و به طريقهء متأخرين به سالبه كليه عكس مىشود .
4 . در عكس مستوى ، سالبهء جزئيه ، عكس لازم الصدق نداشت در عكس نقيض هم اين موجبهء جزئيه است كه عكس نقيض لازم الصدق ندارد .
ج . بيان تفصيلى : در اين قسمت براى چهار حكمى كه ادعا كرديم جداگانه برهان اقامه كرده و آنها را اثبات مىكنيم . اين تمرينى براى دانشجويان منطق است تا شيوهء استفاده از نقيض و عكس را در استدلالات بياموزند . نام اين را برهان نقيض و عكس مىگذاريم و شبيه اين استدلال را در عكس مستوى سالبه كليه بيان كرديم ، البته مرحوم مظفر با رمز ، عكس نقيضها را بيان مىكنند مثلا : علامت فتحه ، كه بالاى هر حرفى بيايد يعنى آن نقيض است ، ولى ما به جاى رمز همچون سابق از مواد مناسب استفاده خواهيم كرد .
برهان سالبه كليه
عكس نقيض سالبه كليه ، يك قضيه جزئيه است منتها به طريقهء قدماء سالبه جزئيه و به عقيدهء متأخرين موجبهء جزئيه است كه ما در اينجا شيوه استدلال به هر دو مبنا را ، بيان خواهيم كرد .