جنس متوسط دوم و نوع عالى كمّ
جنس متوسط اوّل و نوع متوسط دوم شكل
جنس غريب و نوع متوسط اوّل شكل مستوى
نوع الانواع يا نوع سافل مستقيم الاضلاع
مثال 6 . از مقولهء اضافه : فرض كنيد كف اين مدرس نسبت به سقف آن تحتيّت دارد و تحتيّت و فوقيّت از مقوملهء اضافه است ( منتها اضافات متخالفة الاطراف ) حال فوقيّت سقف داخل در تحت فوقيّت فلك اوّل و آن در تحت دومى تا مىرسد به فلك نهم كه فلك الافلاك نام دارد و جنس الاجناس ، مقولهء اضافه است يا در ابوب و بنوت مىرسد به حضرت آدم ابو البشر .
مثال 7 . از مقولهء اين : فرض كنيد بودن مكا در قم كه نسبت به مكان داريم يك نوع ، حساب مىكنيم كه داخل است در بودن در اينران و بودن ايران در خاورميانه و آن در آسيا و آن در كرهء زمين . . . .
تقسيم چهارم : تا به حال سه تقسيم از تقسيمهاى چهارگانه بيان شد و اينك تقسيمهاى فصل كه داراى دو قسم است :
1 - يا قريب است يا بعيد . 2 - يا مقوّم است يا مقسّم .
نويسنده به صورت لفّ و نّشر مشوّش ، اوّل تقسيم دوم را بيان كرده است ولى ما به صورت مرتّ ، ابتدا تقسيم اوّلى را مىآوريم ، سپس تقسيم دومى را :
فصل قريب عبارت است از آن مفهوم كلّىاى كه يك ماهيّت را از جميع ماهيّتهاى ديگر كه با آن در جنس قريب شريكند جدا مىسازد .
مميّز جوهرى و ماهوى آن است كه همانند ناطق نسبت به انسان كه انسان را از جمادها و نباتها و جميع حيوانهاى ديگر كه با او در حيوانيّت شريك هستند مشخص مىسازد كه تمام ذات و ذاتيات انسان همانا حيوان ناطق است .
فصل بعيد عبارت است از : آن مفهوم كلّىاى كه يك ماهيّت را از بعض ماهيّتهاى دير تميز مىدهد نه از همهء آنها و به بيان ديگر ماهيّتى را از ماهيّتهايى كه با آن در جنس بعيد مشتركند ، تميز مىدهد مانند حساس كه فصل بعيد انسان ناست و
شرح منطق مظفر (فارسى) — صفحة 189
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص١٨٩