قوله : تنبيه :
از بيانهاى مذكور كاملا روشن شد كه هرنوع يا جنس متوسطى در مقايسه با مافوقش نوعى از انواع و در مقايسه با مادون جنسى از اجناس است پس به دو اعتبار هم مىتواند ، جنس باشد و هم نوع ؛ آنگاه اين كلى متوسط كه همجنس است و همنوع يا تنها نوع است يا تنها جنس متوسط ، گاهى يك بيش نيست و آن در جاهايى است كه سلسله كلّيّات از چهار مرحله تجاوز نكند و گاهى دو يا چند نوع و جنس متوسط داريم و آن در جايى است كه سلسله كليّات متجاوز از چهار باشد . مثلا اگر پنج مرحله باشد ؛ نوع متوسط دو تا و جنس متوسط هم دو تا خواهد بود و اگر شش مرحله باشد ، نوع متوسط سه تا و جنس متوسط هم سه تا خواهد بود اينك مرحوم مظفّر ، چهار مثال مىآورند ، كه دو مثال براى آنجا است كه مراتب چهار باشد و يك مثال ، موقعى است كه سلسلهء پنج مرحلهاى و يك مثال براى سلسلهء شش مرحلهاى است . بعد از بيان اين مثالها چند مثالى ديگر خواهيم افزود :
مثال 1 . فرض كنيد : آب نوعى از انواع مايعها و جسم سائل است كه خود داراى افراد و اصنافى است ؛ ما فوق آنكه جنس قريب آن محسوب مىشود ، سائل است ، يعنى آب جسمى سيّال است كه جريان دارد ، در مقابل جامد . ما فوق سائل جسم مطلق است كه دو نوع افراد دارد : سائل و جامد و ما فوق آن جوهر است كه جنس الاجناس مىباشد .
جنس الاجناس جوهر
جنس متوسط و نوع عالى جسم
جنس قريب و نوع متوسط سائل
نوع الانواع ماء
مثال 2 . فرض كنيد بياض و سفيدى نوعى است كه در تحت آن افراد و اصنافى وجود دارد از برف - كاغذ - گچ - عاج و . . . و ما فوق آن لون است كه جنس قريب بياض است ؛ چون لون انواعى دارد از سبز - قرمز - زرد و . . . كه يك نوعش سفيدى است ( و ما فوق لون به گفتهء حاجى سبزوارى كيف مبصر است كه بنابراين پنج مرحلهاى خواهد شد ، ولى ظاهر آلون همان كيف مبصر است ، مگر اينكه بگوييم كيف مبصر انواعى دارد از لون - شكل - نور كه يكى از اينها لون است ، پس پنج مرحلهاى مىشود ) و
شرح منطق مظفر (فارسى) — صفحة 186
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص١٨٦