آخر تعريف كلمه تبيين شد ، اسم فاعل و امثال آن دلالت بر زمان دارند ولى زمان مّا يعنى زمان مبهم .
وجه تسميه : اسم را كه اسم گويند ، فلانّه أعلى من ساير الألفاظ فيكون مشتملا على معنى السّمو و هو العلّو .
ج ) قسم سوّم ادات به اصطلاح منطقى و حرف به اصطلاح نحوى : ويژگى حرف آن است كه هميشه بر نسبت و رابطهء ميان دو چيز و دو طرف دلالت مىكند مثلا « من » بر نسبت ابتدائيه ميان سير و بصره دلالت مىكند كه «
« مبتدء به » سير است و « مبتدء منه » بصره است و بدون آنها معنى ندارد و حرف « الى » بر نسبت انتهائيه ميان دو چيز دلالت دارد مثلا در « سرت من البصرة الى الكوفه » دلالت مىكند كه « منتها اليه » سير كوفه بوده و « فى » در « زيد في الدار » نسبت ظرفيت را بيان مىكند .
ويژگى نسبت آن است كه از خود هيچ استقلالى نداشته و هيچگاه به تنهايى مفيد معنى نيست و طرف نسبت واقع نمىشود ( البته به حمل شايع صناعى نه به حمل اولى ذاتى ) بلكه صددرصد ربط و وابسته و متقوم به طرفين نسبت يعنى منسوب و منسوب اليه است و بر همين اساس بحثى است ميان حكماء كه آيا نسبت اصولا در خارج موجود است يا خير ؟ جمعى منكر وجود نسبت هستند . جمعى مىگويند نسبت در خارج موجود است ، ولى آن سنخ وجودى كه ربط محض است و هيچ استقلالى ندارد ، بلكه مادامى كه طرفين نسبت باشند نسبت هم هست و همينكه يك طرف يا هر دو طرف نابود شد نسبتى هم نيست . پس مىتوان گفت : ادات عبارت است از : لفظ مفردى كه بر معناى ربطى و نسبت و غير مستقل في نفسه دلالت مىكند .
چند نكته : 1 . وجه تسميه : به قول شرح شمسيه : و وجه التسميه امّا بالاداة فلانها آلة في تركيب الالفاظ بعضها مع بعض .
2 . مرحوم خواجه طوسى مىگويد :
كما ان من الموجودات قائما بنفسه هو الجواهر و قائما بغيره هو العرض و من المعقولات معقولا بنفسه هو الذات و معقولا بغيره هو الصفة كذلك من الالفاظ ما هو دالّ في نفسه و دال في غيره و الاخير هو الحروف و هو الاداة . « 1 »
هامش
( 1 ) . شرح اشارات ، ج اوّل ، ص 33 .