6 - تقسيمات وضع
آخرين بحث پيرامون وضع ، راجعبه تقسيمات گوناگون وضع است ، بهطور كلّى در باب وضع چهار چيز مطرح است :
1 - واضع
2 - وضع كه كار واضع است
3 - لفظ كه ركن اوّل وضع است و اصطلاحا او را موضوع گويند
4 - معنى كه ركن ديگر است و پس از وضع لفظ براى او نامش را موضوعله گويند . حال براى وضع به لحاظ واضع تقسيمى ذكر نشده و لزومى هم ندارد ولى به لحاظ هريك از سه امر ديگر تقسيمى مطرح شده :
امّا به لحاظ خود وضع : وضع يا به معناى اسم مصدرى است ( علاقه و ارتباط خاصّى كه ميان لفظ و معنى وجود دارد . ) و يا به معناى مصدرى است ( جعل و ايجاد ارتباط بين لفظ و معنى كه فعل واضع است ) مرحوم آخوند وضع را به اعتبار معناى اسم مصدرى به دو قسم تعيينى و تعيّنى تقسيم كردند و وضع تعيينى را نيز به دو قسم وضع تعيينى و وضع استعمالى تقسيم كردهاند . و ديگران وضع به معناى مصدرى را تقسيم كردهاند به اينكه گاهى به جعل فرد معين است و گاهى گروه مستعملين ، در فرض اوّل هم گاهى مستقيم و بالمطابقه است و گاهى غيرمستقيم و بالملازمه است و تمام اينها قبلا تحت عنوان كيفيّت وضع مطرح شد ولى در كلام بزرگان به عنوان تقسيم وضع به لحاظ منشأ وضع مطرح شده است .
و امّا به لحاظ لفظ موضوع : وضع به اين اعتبار به دو قسم وضع شخصى و نوعى تقسيم مىشود و ترتيب طبيعى ايجاب مىكرد كه نخست اين تقسيم را دنبال كنيم ولى به پيروى از مشهور اول تقسيم وضع به لحاظ معناى موضوعله را مطرح مىكنيم و سپس تقسيم وضع را به اعتبار لفظ موضوع مطرح خواهيم كرد :