2 - در باب مفهوم شرط اين بحث مطرح است كه جملهء شرطيّه مفهوم دارد يا نه ؟ طرفداران مفهوم شرط كه مشهور اصوليان هستند ، براى اثبات مفهوم شرط به وجوهى استدلال كردهاند يكى از آنها استدلال به اطلاق ادات شرط است به اين نحو كه مولى در مقام بيان بود و يك ان يا اذا آورد نه دو يا چند شرط ، از اينجا معلوم مىشود كه شرط منحصر همين است و اگر منحصر شد حتما مفهوم دارد كه در جاى خود خواهد آمد « 1 »
به اين استدلال اشكال شده كه حروف داراى معناى آلى هستند و آليّت مانع از جريان اطلاق و تقييد است ( به بيانى كه قبلا در مانع دوّم ذكر شد ) پس نمىتوانيم به اطلاق ادات شرط تمسّك كنيم .
جواب اين اشكال همان است كه در جواب از مانع دوّم آورديم در نتيجه ثمرهء دوّم اين است كه اگر آليّت داخل در معناى حروف باشد اطلاقبردار نيستند و نمىتوانيم به اطلاق ادات شرط براى مفهوم شرط استناد كنيم ، و اگر آليّت خارج از حريم معنى باشد اين تمسّك بلامانع است .
هامش
( 1 ) . كفاية الاصول ج 1 ص 304 .