ملحقات حروف :
برخى از كلمات هستند كه از نظر قواعد ادبيّات عرب اسم مىباشند و لذا مبتدا و خبر و فاعل و مفعول و . . . واقع مىشوند و عالمان نحو آنها را در زمرهء اسمها مىآورند و مىگويند از جمله اسماء مبنى ، اسماء مبهمات است . ولى از نظر معنى شباهت كامل به حروف دارند و همانگونه كه حروف داراى معناى فى غيره هستند و بر ربط و نسبت ميان دو چيز دلالت دارند و از خود هيچ استقلالى ندارند و بدون غير معناى آنها تمام نيست و به تنهائى قابلتعقّل نيستند ، اين اسمها نيز چنين هستند و از همين روى اصوليان آنها را از ملحقات حروف يا اسماء شبيه به حروف ( شباهت معنوى يا افتقارى يا وضعى ) شمردهاند و آنها عبارتند از : اسماء اشاره ، ضمائر و موصولات و . . . و ما در اين مقام پيرامون هريك جداگانه بحث مىكنيم :
اسماء اشاره :
يكى از ملحقات به حروف ، اسماء اشاره است چه براى اشاره به دور باشد ( ذلك ) و چه بر متوسط باشد ( ذاك ) و چه بر نزديك باشد ( هذا ) و قبل از هرمطلبى مقدّمهاى ذكر مىكنيم : اشارهء مفهومى به حمل اوّلى يا مفهوم كلّى اشاره همان است كه با كلمهء اشاره از آن حكايت مىشود در برابر كتابت و گفتار و . . . و بر همهء مصاديق خود منطبق مىشود و داراى دو دسته مصاديق است :
1 - مصاديق ذهنى يا جزئى حقيقى ذهنى و آن اشارهاى است كه براى تحقّق خود نيازى به آلت و ابزار خارجى ندارند بلكه عبارتست از صرف توجّه و التفات نفس به سوى چيزى كه در محيط ذهن ميان نفس با آن چيز ارتباط برقرار شده و گويا خط مستقيمى ترسيم شده كه يك طرفش به ذهن مشير و طرف ديگر آن به شيئى مشار اليه متّصل است و اشارهء ذهنى چيزى فراتر از آن نيست .