جاى پاسخ مزبور بگوييم غالباً در استصحاب هم ، اوّل يقين مىآيد ، سپس شك . و فرد غالب همين است و لذا چنان تعبيرى كرده است و فرد نادر را به حساب نياورده است . از اين لحاظ مطمئن هستيم .
2 . علاوه بر اين ، در ذيل دو حديث هم تعليلى آمده است كه يك قضيّهء كلّيهء ارتكازيّه است و در سه صحيحهء پيشين ، همين تعابير يا مرادف آن ، ذكر شده بود و در مورد استصحاب هم بود كه آنها قرينه مىشوند بر اينكه اينجا نيز منظور ، استصحاب است نه قاعدهء يقين و شك سارى .
سؤال : چه مانعى دارد كه روايت به درد هر دو قاعده بخورد ؟
جواب : روايت يا مجمل است و هر دو محتمل است ؛ و إذا جاء الإحتمال بطل الإستدلال كه در اين صورت به درد هيچ قاعدهاى نمىخورد ، يا ظهور در هر دو قاعده دارد كه استعمال لفظ در اكثر از معناى واحد مىشود و محال است ، و يا ظهور در احدهما دارد كه معترض ادّعا كرد ظهور در قاعدهء يقين و شك سارى را و آخوند رحمه الله به دو بيان پاسخ آن را داد . در نتيجه به عقيدهء آخوند دو روايت مزبور نيز از ادلّهء حجيّت استصحاب است .
[ الخبر الخامس : خبر الصفّار ]
و منها ( خبر الصفار عن على بن محمد القاسانى : قال كتبت إليه و أنا بالمدينة عن اليوم الذى يشك فيه من رمضان هل يصام أم لا فكتب اليقين لا يدخل فيه الشك صم للرؤية و أفطر للرؤية ) .
حيث دل على أن اليقين بشعبان لا يكون مدخولا بالشك فى بقائه و زواله بدخول شهر رمضان و يتفرع [ عليه ] عدم وجوب الصوم إلا بدخول شهر رمضان .
و ربما يقال إن مراجعة الأخبار الواردة فى يوم الشك يشرف القطع بأن المراد باليقين هو اليقين بدخول شهر رمضان و أنه لا بد فى وجوب الصوم و وجوب الإفطار من اليقين بدخول شهر رمضان و خروجه و أين هذا من الاستصحاب فراجع ما عقد فى الوسائل لذلك من الباب تجده شاهدا عليه .
روايت پنجم
روايت ديگرى كه براى حجيّت استصحاب به آنها استدلال شده ، خبر صفّار از كاشانى راجع به روزهء يومالشك است . « 1 »
شيخ اعظم از اين روايت هر دو را فهميده و آخوند رحمه الله يوم الشك اوّل را فهميده است و هريك بر اساس برداشت خود ، روايت را توضيح دادهاند و شايد هم از باب مثال آن را ذكر كردهاند . راوى مىگويد در مدينه بودم و به محضر امام ( يا امام جواد عليه السلام است و يا امام هادى عليه السلام ) نامهاى نوشتم و از
هامش
( 1 ) . ما دو يوم الشك داريم : يكى اوّل ماه رمضان كه 29 روز از شعبان گذشته و الآن نمىدانيم روز سىام شعبان است يا اوّل رمضان . ديگرى آخر ماه رمضان كه 29 روز از ماه رمضان سپرى شده و شك داريم كه امروز آخر ماه رمضان است يا اوّل ماه شوال .