1 . و لا ينقض اليقين بالشك ؛ 2 . و لا يدخل الشك فى اليقين ؛ 3 . و لا يخلط احدهما بالآخر ؛ 4 . و لكنّه ينقض الشك باليقين ؛ 5 . و يتمّ على اليقين فيبنى عليه ؛ 6 . و لا يعتدّ بالشك فى حال من الحالات . « 1 »
شيوهء استدلال : منظور از يقين و شك ، يقين به چه چيزى و شكّ در چه امرى است ؟ آيا منظور اين است كه يقين به سه ركعت را با شك در سه ركعت نقض نكن ؟ قطعاً اين نيست ؛ زيرا نسبت به سه ركعت شك ندارد ، بلكه يقين دارد و سه ركعت را احراز كرده است . آيا منظور اين است كه يقين به عدم اتيان به سه ركعت را با شك در اتيان آن نقض نكن ؟ قطعاً نه ؛ زيرا نسبت به سه ركعت يقين به عدم اتيان نيست ، بلكه به عكس ، يقين به اتيان دارد . آيا منظور اين است كه يقين به اتيان ركعت رابعه را با شك در آن نقض نكن ؟ قطعاً نه ؛ زيرا فرض اين است كه نسبت به ركعت چهارم ، شك در اصل اتيان دارد و يقين نيست .
پس منظور چيست ؟ منظور اين است كه يقين به عدم اتيان ركعت چهارم را با شك در انجام آن نقض نكن ! يعنى در آنات و لحظات قبل - مثلًا در ركعت اوّل يا ركعت دوم كه بودى - يقيين داشتى كه ركعت چهارم را نياوردهاى و الآن كه سر از سجده برداشتى و ركعت ثالثه محرز است ، شك در اتيان رابعه دارى ، آن يقين را با اين شك نقض نكن و بنا را بر عدم اتيان ركعت چهارم بگذار و بعد هم آن را بجا آور ، با اين محاسبه روايت دليل بر استصحاب مىشود .
[ الاشكال فى دلالتها ]
( و قد أشكل بعدم إمكان إرادة ذلك على مذهب الخاصة ضرورة أن قضيته إضافة ركعة أخرى موصولة و المذهب قد استقر على إضافة ركعة بعد التسليم مفصولة و على هذا يكون المراد باليقين اليقين بالفراغ بما علمه الإمام عليه السلام من الاحتياط بالبناء على الأكثر و الإتيان بالمشكوك بعد التسليم مفصولة . )
و يمكن ذبه بأن الاحتياط كذلك لا يأبى عن إرادة اليقين بعدم الركعة المشكوكة بل كان أصل الإتيان بها باقتضائه غاية الأمر إتيانها مفصولة ينافى إطلاق النقض و قد قام الدليل على التقييد فى الشك فى الرابعة و غيره و أن المشكوكة لا بد أن يؤتى بها مفصولة فافهم .
اشكال به استدلال
شيخ اعظم در رسائل به اين استدلال اشكال وارد كرده و فرموده است : طبق مذهب شيعه « 2 » اين روايت نمىتواند دليل بر استصحاب باشد ؛ زيرا مفادش اين مىشود كه بنا را بر عدم اتيان بگذار ، وقتى چنين بنا را گذاشت ، مثل اين است كه يقين به عدم اتيان ركعت رابعه دارد و همانطور كه عنداليقين الوجدانى
هامش
( 1 ) . وسائلالشيعه ، ج 5 ، ص 321 ، حديث 3 ، باب 10 .
( 2 ) . كه در شكيّات نماز ، بناء را بر اكثر مىگذارند و نماز احتياط جدا بجا مىآوردند .