محصوره كدام است ؟ غير محصوره كدام است ؟ و چندين تعريف و تحديد و ضابطهء ذكر شده كه شيخ اعظم در رسائل « 1 » مطرح كردهاند .
ولى مرحوم آخوند مىفرمايد : به نظر من اين بحثها زيادى است و جا ندارد ؛ زيرا اصلا ما براى عنوان محصوره بودن و نبودن موضوعيتى قائل نشديم تا نيازى به تعريف آنها و بيان ضابطهء آنها داشته باشيم ، بلكه ضابطهء ما اين شد كه اگر تكليف واقعى ازهرجهت فعلى باشد و هيچ مانعى جلو فعليت آن را نگيرد ، حتما بايد احتياط كنيم و امتثال نماييم ، چه شبهه محصوره باشد و چه غير محصوره . پس سخن گفتن از ضابطهها و معيارهاى مشار اليها گزافهگويى است .
تنبيه چهارم
تنبيه چهارم از تنبيهات مقام اوّل درباره ملاقات شيئى ثالث با يك از دو طرف علم اجمالى و بيان حكم ملاقى است . قبل از آن مقدمهاى مىآورند : درست است كه در موارد تكليف فعلى و تعلق علم اجمالى به چنين تكليفى ، عقلا احتياط لازم است و اين علم اجمالى مؤثر و منجز است و اشتغال يقينى مىآورند كه مستدعى فراغت يقينى است ؛ ولى به اندازهاى كه علم اجمالى و اشتغال يقينى داريم بايد امتثال كنيم و محتملالوجوبها را بياوريم و محتملالتحريمها را ترك كنيم و در محدودهء علم اجمالى احتياط لازم و واجب مىشود .
اما در زائد بر اين مقدار كه از اطراف علم اجمالى خارج است و نسبت به آن اشتغال يقينى نداريم ، احتياط و امتثال لازم نيست ؛ هرچند آن امر خارج از محدوده ، ارتباطى هم به بعضى از اطراف علم اجمالى داشته باشد و با آن ملاقات كرده باشد ، تا خودش داخل در محدودهء علم اجمالى نشود ( و لو بالعرض و بالتبع ) فايدهاى ندارد و احتياط از آن لازم نيست . البته در واقع و نفس الامر محكوم به حكمى از احكام هست ( مثلا يا حرام است يا حلال ، يا نجس است يا پاك ) همانند خود اطراف شبهه كه در واقع هر طرفى حكمى دارد ؛
هامش
( 1 ) - فرائد الاصول ، ص 262 - 260 .