حق را براى آنان آورده و مجنون نيست . حال آنطور كه از حاشيه خود مرحوم آخوند مستفاد است اين قسم خود دو شعبه دارد :
الف ) گاهى در صدد ردع و ابطال ما سبق است ثبوتا ؛ يعنى مىخواهد بگويد كه در واقع آن نيست و اين است چنين قسمى حتما مفيد حصر است و مفهوم دارد .
5 - ب ) گاهى در صدد ردع و ابطال است اثباتا ؛ يعنى مىخواهد بفرمايد كه من آنچه را اوّل گفتم ، به شوخى يا عمدا گفتم ، ولى در صدد آن نبودم و در صدد اثبات اين مطلب هستم . اين نيز مفيد حصر نيست ، زيرا اثبات شىء نفى ما عدا نمىكند و فعلا در صدد اثبات اين مطلب است و منافاتى ندارد كه در واقع مطلب ما قبل بل نيز حق و صدق باشد .
مسند اليه معرّف به الف و لام :
آيا مسند اليه با الف و لام مفيد حصر است ، مثلا الشجاع على ، الأئمّة من قريش ، الضارب زيد و . . . آيا بدان معنا است كه منحصرا على شجاع است ، زيد ضارب است ، امامان از قريش هستند و . . . ؟ يا مفيد حصر نيست ؟ كه اگر مفيد حصر باشد مفهوم دارد .
مرحوم آخوند تحقيقى دارد و آن اينكه مبتداى كذايى به جز در مواردى كه قرينه خاصّ باشد ( مثل الحمد لله ، الجنة للموحدين ، النار للملحدين ، و العاقبة لا هل التقوى و اليقين و . . . ) مفيد حصر نيست و در نتيجه مفهوم ندارد .
دليل آخوند رحمه اللّه : از طرفى گرچه الف و لام انواعى دارد از قبيل : الف و لام استغراق ، الف و لام جنس ، الف و لام عهد با شعب متعددى كه دارد از قبيل : عهد ذكرى ، ذهنى ، حضورى و . . . و لكن اصل در الف و لام آن است كه براى جنس و ماهيّت باشد و توسط آن اشاره به اصل طبيعت شود ، مثل : الرجل خير من المرأة ، الانسان رهين الاحسان و . . . ( البته اين اصل بر خلاف مبناى مرحوم آخوند است كه الف و لام را براى تزيين مىدانند و در باب مطلق و مقيّد خواهد آمد . ) از طرف ديگر گرچه حمل نيز اقسامى دارد ، از قبيل : حمل اوّلى ذاتى كه ملاك آن اتحاد موضوع و محمول است يا مفهوما مثل انسان و بشر كه طبعا بدنبال آن اتحاد ماهوى و مصداقى هم خواهند داشت و يا ماهيتا مثل انسان و حيوان ناطق