معناى مفرد يعنى زيد تصرّف كنيم از آن عنوان كلّى « المسمّى بزيد » را اراده كنيم . سپس بگوئيم كه زيدان يعنى دو فرد از عنوان « المسمّى بزيد » و زيدون سه فرد از آن و . . . پس اين موارد نقضى بر جواب ما نيست و بحث ما در تثنيه و جمعهاى حقيقى است .
2 - قوله مع انّ : جواب دوّم : برفرض قبول كنيم كه در مفردات تثنيه و جمع اتحاد معنوى لازم نيست و همان اتحاد لفظى هم كافى است و در نتيجه زيدان و زيدون تثنيه و جمع حقيقى هستند ، عينان و اعين هم مطلقا تثنيه و جمع حقيقى هستند چه بر دو يا سه فرد از يك طبيعت و چه بر دو يا سه طبيعت دلالت كنند ، ولى اشكال ديگرى داريم و آن اينكه : چنين دلالتى و اراده و استعمالى از باب استعمال لفظ در اكثر نيست .
بيان مطلب : مفرد آن است كه بر يك فرد دلالت كند ، ولى تثنيه آن است كه بر دو چيز دلالت كند و جمع آن است كه بر جماعت و گروه [ كه اقلّ آن دو يا سه چيز و اكثر آن هرچه باشد . ] دلالت كند [ حال اين دلالت مربوط به علامت تثنيه و جمع يعنى الف و نون يا واو و نون باشد ، يا مربوط به خود مادّه باشد و علامت تثنيه و جمع صرفا علامت دلالت مادّه بر تعدّد باشد ؛ يا مربوط به هيئت تثنيه و جمع باشد كه ظاهر كلام آخوند ره مىباشد ، اينها مهمّ نيست . ] آنگاه اگر كسى تثنيه يا جمع را به كار برد و از آن دو يا سه چيز را اراده كرد كه استعمال در اكثر نيست ، بلكه استعمال در معناى خود كلمه است ، تثنيه بر دو چيز دلالت دارد و الآن هم در دو چيز استعمال شده [ دو فرد يا دو معنى و طبيعت ] جمع بر سه چيز دلالت دارد و الآن هم در سه چيز استعمال شده [ سه فرد از يك طبيعت يا سه طبيعت مختلف ] و همانطورىكه اگر سه يا دو فرد از يك طبيعت مراد بود استعمال در اكثر نبود ، هكذا اگر سه يا دو طبيعت هم مراد باشد باز استعمال در اكثر نيست پس سالبه به انتفاء موضوع است يعنى اصلا استعمال در اكثر نيست تا بحث شود كه حقيقت است يا مجاز ؟
قوله : نعم : طبق مسلك شما كه اتحاد لفظى را كافى دانسته و مىگوئيد : از تثنيه و جمع دو يا سه طبيعت قابل اراده شدن است ، اگر بخواهيم استعمال در اكثر درست كنيم راهش اين است كه : در تثنيه دوتا دوتا و در جمع سهتا سهتا بالا رفته و بگوئيم : از عينان دو فرد از چشمه و دو فرد از چشم اراده شده ، از اعين سه فرد از چشم و سه فرد از چشمه و سه فرد
شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 202
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٠٢