قوله : او للمشابهة : از خصوص اين فراز جواب ديگرى هم مىتوان داد : برفرض اينكه مراد از « صام » صوم فاسد باشد مىگوئيم : چه مانعى دارد كه مجازا كلمهء صوم در صوم باطل به كار رفته باشد ؟ مجرّد استعمال كه نشانهء حقيقت نيست اگر بگوئيد : مجاز قرينه مىطلبد خواهيم گفت : علاقه همان مشابهت و مشاكلت صحيح و فاسد در صورت و ظاهر است ، كه مجوز اطلاق يكى بر ديگرى است .
قوله : و فى الرواية : و اما جواب اختصاصى براى دستهء دوم :
مقدمه : اوامر و نواهى از جهتى به دو دسته تقسيم مىشوند : 1 - مولوى 2 - ارشادى .
امر يا نهى مولوى آنست كه از مولى بما هو مولى و شارع بما هو شارع و مكلف صادر شود ، مثل نوع اوامر كتاب و سنت از قبيل : اقيموا الصلاة ، آتوا الزكاة و . . . و ويژگى امر و نهى مولوى آنست كه مستقلا داراى اطاعت و عصيان ، موافقت و مخالفت ، امتثال و تجرى ، ثواب و عقاب است .
امر يا نهى ارشادى آنست كه از شارع بما هو مرشد و عالم بالغيب و الواقع و عاقل أو احد من العقلاء صادر مىشود ، مثل كليهء اوامر وارده در موارد مستقلات عقليهء : اطيعوا اللّه و . . . و مثل كليهء اوامر و نواهى صادره در رابطه با اجزاء و شرائط و موانع و قواطع : امر اركعوا ، اسجدوا ، اقنتوا ، سلموا ، و . . . نهى از حدث و استدبار و . . . نهى صبى و مجنون و مكره از معاملات و . . . در اين موارد ارشاد به اينست كه ركوع و سجود و . . . اجزاء هستند ، طهارت و استقبال و . . . شرائط هستند ، جنون و صباوت و حيض و . . . مانع هستند و . . . و ويژگى امر و نهى ارشادى آنست كه مستقلا داراى ثواب و عقاب اطاعت و عصيان نيست .
و اوامر اطباء به بيماران از اين قماش است :
با اين مقدمه مىگوئيم : نهى مذكور در حديث دعى الصلاة . . . يك نهى ارشادى است نه مولوى ، و در نهى ارشادى آن شرائط نيست كه حتما به امر مقدورى بار شود ، آنها مربوط به امر و نهى مولوى است . پس مانعى ندارد كه مراد از صلاة در اين حديث هم صلاة صحيح باشد ، و اينكه شما گفتيد : مستلزم عدم صحت نهى است . جواب داديم كه در امر نهى ارشادى اين شرائط و جهات مطرح نيست .
شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 163
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص١٦٣