قوله : و قد انقدح : گروه سوم : به عقيده كسانى مثل قاضى ابو بكر محمد بن الطيب المالكى الاشعرى البصرى البغدادى الباقلانى « 1 » الفاظ عبادات نه حقيقت شرعيهاند و نه متشرعيه ، بلكه اينها حقايق لغويهاند البته اين سخن دوگونه تفسير شده .
1 - منظور اين است كه همين عبادات و معانى شرعيه قديم بوده و از اديان سابقه تا اسلام ادامه داشته است .
2 - منظور اين باشد كه اين معانى از مخترعات شارع اسلام است و جديد مىباشند ولى لفظ صلاة و صوم و . . . در اين معانى به كار نرفته بلكه شارع هميشه و همه جا اين الفاظ را در معانى لغوى آنها به كار برده از صلاة دعا منظور او است ، از زكات طهارت و پاكى يا رشد و نمو . . . و اما اجزاء و شرايط ديگر از قبيل ركوع و سجود و . . . از قرينهء ديگر و دال ديگر فهميده مىشود و از باب تعدد دال و مدلول است . حال آن قرينه چه تفصيليه باشد مثل صلّ و اركع و اسجد و اقرأ و . . . كه به تفصيل بر مراد از اجزاء و شرائط دلالت دارند ، و يا اجمالى باشد كه بفرمايد : « خذوا عنى مناسككم » يا « صلوا كما رأيتمونى اصلى » و . . . فعلا بر اين اساس بحث مىشود و بر اين مبنا در خصوص الفاظ عبادات بحث از صحيح يا اعم بىمعنا است ، چرا كه لفظ صلاة در همان معناى دعا به كار رفته و . . . آرى تصوير نزاع بر اين مبنا آنست كه بحث را روى قرينه پياده كرده و بگوييم : قرينهاى كه دال بر اجزاء و شرايط است آيا مقتضاى آن عبارتست از تمام اجزاء و شرايط ؟ ( كه صحيحى مىگويد ) يا عبارتست از اجزاء و شرايط فى الجملة يعنى قطع نظر از تمام و ناقص ؟ ( كه اعمّى مىگويد . )
قوله : فلا تغفل : اشاره به اينست كه : با اين حساب بحث از صحيح و اعم بر روى قرينه پياده شد نه روى لفظ صلاة و . . . و بحث ما در خود الفاظ عبادات است كه براى صحيح وضع شدهاند يا براى اعم . نه در قرينه و مانند آن .
[ نكته : بر مبناى حقيقت شرعيه هم اگر وضع تعينى مطرح باشد باز همان مشكل گروه دوم مطرح است كه بالاخره روزهاى اول مجازا استعمال مىكرده حال آيا در صحيح ؟ يا در
هامش
( 1 ) - شرح العضدى على مختصر الاصول ، ج 1 ، ص 52 - 51 .