قوله : و لكن الانصاف :
مقدّمه : هر حكمى داراى يك سلسله آثار دنيويه و اخرويه ، وضعى و تكليفى است و وجوب هم از اين قانون مستثنى نيست و آثارى كه بر وجوب بار مىشود به سه بخش قسمت مىشود :
1 - آثارى كه بر مطلق الوجوب و اصل وجوب بار مىشود با قطع نظر از نفسى بودن و غيرى بودن .
2 - آثارى كه بر خصوص وجوب نفسى مترتب مىشود كه آن هم دو بخش دارد :
الف : اثر اخروى كه امتثال آن موجب ثواب و عصيان آن سبب عقاب مىگردد
ب : اثرات ديگر غير از عقوبت از قبيل آثار دينيه و دنيويه غير عقاب به تناسب هر واجبى .
3 - آثارى كه بر خصوص وجوب غيرى مترتب مىشود از قبيل صحت عمل و بطلان آن و . . . با حفظ اين مقدمه مرحوم ، شيخ مىفرمايد :
ما اگرچه اشكالات استصحاب عدم وجوب اكثر را دفع كرديم .
ولى انصاف اينست كه اين استصحاب بىفايده و يا حد اقل كمفايده است بدليل اينكه از شما مىپرسيم هدفتان از اجراء اين استصحاب چيست ؟ آيا هدف نفى وجوب استقلالى اكثر و به تعبير بهتر نفى آثار وجوب استقلالى اكثر است آن هم خصوص اثر اخروى يعنى استحقاق العقاب ؟ يعنى منظورتان از استصحاب عدم وجوب اكثر اينست كه پس ترك آن موجب استحقاق عقاب نمىشود اگرچه فرداى قيامت معلوم گردد كه واجب بوده ؟
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 89
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٨٩