متيقن عمل كند
يعنى اول تحقيق كند و هنگامى كه خود ظن به عدم پيدا كرد به اين مجتهد مطلع مراجعه كند آنگاه اگر نظريه اين مجتهد هم عدم وجوب بود كه مطابق با برائت است اين فتوا مؤيد ظن وى گرديده و براى او اطمينان به نبود دليل مىآورد و با آرامش خاطر برائت جارى مىكند و اگر مذهب مجتهد مطلع مخالف اصل برائت بود اين به منزله خبر عادل است بر وجود تكليف آنگاه مجتهد متفحص اگر احتمال بدهد كه اين فتوا را از مقدمات استنباطيه و حدس و تخمين و از قرائن بدست آورده باز كار مشكل مىشود ولى اگر مطمئن باشد كه مستقيما از لسان خبر عدل يا ثقه گرفته كه اين مجتهد متفحص هم قبول دارد در اين صورت فتواى او به منزله روايت او بوده و ارزش دارد و مىتواند از وى تقليد كند
نظير آنچه كه از مشهور قدما نسبت به رساله عمليه مرحوم على بن بابويه صدوق نقل شده و مشهور است
پس تحصيل علم هم لازم نيست چون نسبت به اكثر موارد ميسور نيست پس يا بايد احتياط كند كه تالى فاسد داشت و ذكر شد و يا مقلد باشد كه يك دنيا اگر و مگر داشت و يا در هر موردى برائتى شود كه با علم اجمالى كبير به وجود واجبات و محرمات در ميان اين حوادث منافات دارد و . . . پس تحصيل علم لازم نيست .
3 - نظريه مشهور كه مطابق حق هم هست اينكه : بايد به مقدارى فحص كند كه اطمينان به عدم دليل پيدا كند و اطمينان و يأس از وجود دليل علم عادى و عقلائى است و عند العقلاء ارزشمند است و همين مقدار كافى است و خير الامور اوسطها ، البته يأس از ظفر به دليل و
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 369
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٦٩