آنان درهمى مرحمت نمائى و . . . در اينجا ممكن است كسى مدعى شود كه بناء عقلا بر فحص و احتياط است يعنى تنها به افرادى كه عالميت يا طبيب بودن آنها معلوم باشد قناعت نمىكنند و نسبت به افراد مشكوك برائت جارى نمىكنند بلكه وظيفه خود مىدانند كه از افراد مجهول الحال تفحص نمايند و بناء عقلا اگر ثابت شود البته ارزشمند خواهد بود
و امّا سخنان صاحب معالم : ايشان در كتاب معالم الاصول در مبحث حجيت خبر واحد مدعى شده كه تنها خبر عدل [ كه روات آن امامى عادل باشند ] حجت است و براى اثبات اين مدّعا به آيهء نبأ تمسك نموده كه ان جاءكم فاسق بنبإ فتبينوا
در مقام استدلال فرموده : همانطورىكه بايد در اطراف خبر شخص معلوم الفسق تبيّن نمود كه آيا صدق است يا كذب و به صرف اخبار او نتوان قبول كرد و همچنين بايد از خبر مجهول الحال هم تبين نمود و در اينجا دو تبين لازم است يكى از وضع و حال مخبر كه آيا در واقع فاسق است يا خير ؟ و ديگرى از خبر وى يعنى اگر معلوم شد فاسق است بايد ديد خبر او صدق است يا كذب ؟ و حق نداريم ابتدا به ساكن به اين خبر عمل كنيم
بدليل اينكه در آيه نبأ نفرمود : ان جاءكم معلوم الفسق بنبإ فتبينوا تا بگوئيم مفهوم شرط اينست كه اگر معلوم الفسق خبر نياورد تبين لازم نيست چه مخبر معلوم العدالة باشد و چه مجهول الحال
بلكه فرمود : ان جاءكم فاسق . . . يعنى وجوب تبيّن را روى عنوان و وصف فسق مخبر بار كرد و واضح است كه الفاظ اسامى هستند و وضع شدهاند از براى معانى واقعيه و نفس الأمرية نه معانى معلومه بقيد العلم
و لذا منظور حقتعالى اينست كه اگر فاسق واقعى خبر آورد بايد
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 359
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٥٩