( مقام دوّم : شك در جزئيت ذهنيّه )
تا به حال در رابطه با علم اجمالى و دوران بين اقل و اكثر و شك در جزئيت خارجيه از قبيل شك در جزئيت سوره براى نماز گفتگو شد كه مقام اوّل بحث را تشكيل مىداد و الآن وقت آن رسيده كه پيرامون شك در جزئيّت ذهنيّه و به تعبير روشنتر شك در شرطيت و قيديّت يك امرى براى مأمور به بحث كنيم .
قبل از ورود به بحث تفاوت ميان جزء و شرط يا جزء خارجى و ذهنى را بيان مىكنيم :
جزء آنست كه هم ذاتش داخل در مأمور به است و هم تقيّد مأمور به با آن همانند سوره براى نماز ولى شرط آنست كه ذاتش خارج از مأمور به است ولى تقيّد مأمور به به آن داخل در مأمور به است نظير صلاة نسبت به طهارت و وضو كه منشأ طهارت يعنى وضو امرى خارج از ماهيت صلاة است ولى شرعا صلاة مقيّد به اين قيد مأمور به است نه مطلق الصلاة آنگاه اين تقيّد جزء ذهنى است
و به اين اعتبار از شرط به جزء ذهنى تعبير مىشود با عنايت به اين مقدّمه مىگوئيم :
بطور كلّى گاهى قيد خارج از مقيّد و به يك وجود علىحده در خارج موجود است نظير وضو نسبت به نماز و يا اگر قيد را طهارت باطنيه بگيريم كه همراه با نماز موجود است بايد بگوئيم كه منشأ انتزاع آنكه وضو باشد در خارج به وجود مستقل و جداى از ذات المقيّد موجود است