كه مفهوما صددرصد مبيّن است و هيچگونه اجمال و ابهامى در آن نيست ولى مصداق خارجى آن و به عبارت بهتر محصّل و محقّق اين عنوان و غرض در خارج مردّد است ميان اقل و اكثر كه نام ديگر اين مسئله شك در محصّل غرض و نام سوّم آن شك در محصّل عنوان است در اينجا ابتدا دو مثال آورده سپس حكم مسئله را با ادلّهء آن بيان مىكنيم :
مثال 1 - فرض كنيد شخصى نذر كرده كه يك ماه هلالى روزه بگيرد به گونهاى كه اقل و اكثر هم ارتباطى باشد يعنى يك ماه مداوم مثلا بدنبال نذر شرعا بر او صوم يك ماه هلالى واجب مىشود آنگاه عنوان مأمور به كه ماه هلالى باشد مفهومى مبيّن دارد يعنى ما بين الهلالين يعنى از رؤيت هلال تا رؤيت هلال ولى در خارج نمىداند كه اين ماه آيا كامل و سى روزه است يا ناقص و / 29 روزه ؟ شبهه در مصداق خارجى است نه در متعلّق الخطاب
مثال 2 - در لسان روايات آمده : اذا دخل الوقت فقد وجب الطهور و الصلاة ، متعلّق الخطاب عنوان طهور است كه داراى مفهومى كاملا مبيّن است طهور يعنى فعلى كه رافع حدث يا مبيح للصلاة باشد مثل وضو و غسل ولى در خارج شك داريم كه آيا فلان امر هم در وضو يا غسل دخالت دارد يا نه البته اين مثال از شبهه حكميه است چون رفع شبهه به دست شارع است ولى در باب شك در محصل غرض يا عنوان فرقى ما بين شبهات حكميه و موضوعيه نيست و هر حكمى احدهما داشت ديگرى هم دارد .
و امّا حكم مسئله : مرحوم شيخ مىفرمايد : به عقيدهء ما در اين باب بايد احتياط كرد و اكثر را بجا آورد و اگر اقل را اتيان نموديم و كشف
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 146
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص١٤٦