در يك طرفة العين قابل شماره است ، متقابلا شبهه غير محصوره آنست كه شمارش آن در مدّت كوتاه دشوار باشد هرچند در درازمدت بسيار آسان باشد همانند عدد هزار و . . .
و مجموعهء فرمايش اين محقّق در سه بخش خلاصه مىشود :
1 - قطع
2 - ظن
3 - شك
امّا بخش قطع : اگر ما يك عدد و رقم نسبتا بالائى از قبيل رقم هزار را در نظر بگيريم يقين مىكنيم كه اين عدد از اعداد غير محصوره است يعنى در زمان قليل قابل احصا نيست و اگر يك رقم بسيار كوچكى نظير عدد سه را مدّ نظر قرار دهيم پيدا مىكنيم به اينكه اين عدد از اعداد محصوره است يعنى در يك چشم بهم زدن قابل عدّ است آنگاه ارقامى كه ميان عدد سه و هزار وجود دارد برخى از آنها بطور حتم جارى مجراى عدد هزار بوده و محكوم به غير محصوره بودن هستند از قبيل عدد نهصد ، هشتصد ، ششصد و . . . و برخى از آنها بطور جزم نازل به منزلهء عدد سه هستند و محصوره مىباشند از قبيل عدد 4 ، 10 ، 20 ، 50 ، 100 و . . . و برخى از اعداد در وسط مىماند كه اى چهبسا آدمى قاطع نشود به دخول آنها در تحت يكى از دو عنوان محصوره و غير محصوره از قبيل عدد 200 مثلا تا 400 فرضا نسبت به اينها چه بايد كرد ؟
و امّا بخش دوّم : نسبت به اعداد مشكوكه نظير 200 و . . . در مرحلهء اوّل به ظنّ غالب عمل مىشود يعنى اگر گمان غالب و 80 % نسبت به يك طرف حاصل شد آنها را به همان طرف ملحق مىكنيم و راه تحصيل ظن عبارتست از مراجعه به اشباه و نظائر يعنى بايد ديد كه عند العرف اشباه اين اعداد را
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 358
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٥٨