و هر شبههاى كه اطراف آن به سختى قابل شمارش است نامش غير محصوره مىباشد همانند عدد هزار ، دههزار ، ميليون و . . .
قوله و فيه :
مرحوم شيخ به اين ضابطه دو اعتراض دارند :
الف : رجوع به عرف در مواردى است كه لفظى و عنوانى در آيه يا روايت و يا معقد اجماع علماء كه آن هم كاشف از رأى معصوم است [ چه منقول و چه محصل ] واقع شده باشد و خود شارع ميزان و حدّى براى آن تبيين نكرده باشد آنگاه است كه جهت شناسائى حدود آن موضوع به عرف مراجعه مىشود و لكن در لسان آيات و روايات كه سخن از شبهه محصوره و غير محصوره نيست تا به عرف رجوع كنيم آرى حد اكثر ممكن است بگوئيم در معقد اجماع آمده ولى ادلّهء ما كه منحصر به اجماع نبود پنج دليل ديگر هم داشتيم كه در آنها اين عنوان خاص مطرح نبود و لذا بايد ضابطهاى ذكر كرد كه با همهء آن ادلّه تطبيق كند .
ب : شماها براى غير محصوره به عدد هزار مثال زده و آن را غير محصوره بشمار آورده و گفتيد شمردن آن دشوار است درحالىكه ما اين را قبول نداريم زيرا كه شمارش عدد هزار كه دشوار نيست آرى در فاصله زمانى يك و دو دقيقه شايد ولى با فاصله پنج و ده دقيقه اصلا دشوار نيست [ بخصوص با ابزار پيشرفته امروزى كه خطا هم ندارد و يك استاديوم صد هزار نفرى را هم به راحتى مىتوان شماره كرد اگرچه اين امور ميزان در احكام شرعيه نيست و دليل غرض مناقشه است ] .
2 - قوله و ربما قيّد : مرحوم محقّق ثانى جهت رفع اشكال دوّم مذكور يك قيدى را به ضابطهء مذكور افزوده و آن اينكه : شبهه محصوره آنست كه شمارش آن در كوتاه مدت سهولت داشته باشد مانند عدد سه - چهار و . . . كه
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 357
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٥٧