دليل دوّم : احتياط در شبهات غير محصوره مستلزم عسر و حرج است « صغرى »
و هر حكمى كه مستلزم عسر و حرج باشد در اسلام منفى است « كبرا »
پس احتياط در شبهه غير محصوره منفى است و واجب نيست « نتيجه »
در اين استدلال كبراى كلّى از واضحات است و نيازى به بيان ندارد و آيات و روايات فراوانى مثبت آنست انّما الكلام در اثبات صغرى است :
اين جمله صغرى دو گونه قبل تفسير است كه نتيجه آنها متفاوت است .
1 - منظور اين باشد كه در جميع موارد شبهات غير محصوره براى جميع افراد مكلّفين احتياط كردن و عسر و حرج دارد و سبب فروافتادن در تنگنا است اين تفسير بالوجدان باطل است زيرا كه هيچ موردى از موارد شبهه غير محصوره را نمىيابيم مگر اينكه در آنجا اگر هم براى هفتاد نفر احتياط حرجى باشد ولى براى سى نفر يا كمتر و يا بيشتر احتياط و اجتناب از همه اطراف كاملا ميسور است و مشقّت ندارد .
2 - منظور اين باشد كه در اغلب موارد شبهات غير محصوره براى اغلب افراد مكلّفين احتياط كردن مشقّتبار و حرجى است هرچند در قليلى از شبهات احتياط براى نوع مردم آسان باشد و يا در نوع شبهات براى قليلى از مردم احتياط يسر داشته باشد فى المثل علم اجمالى داريم كه يكى از اثاث البيت نجس است در اينجا اجتناب از همه آنها براى اهل منزل مضيقه است ، علم اجمالى داريم كه يكى از منازل فلان شهر غصبى است در اينجا هم اجتناب از همه منازل آن بلده براى اكثر مردم آن منطقه عسر دارد و . . .
مستدل مدّعى است كه منظور ما عسر و يسر غالبى است كه در
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 334
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٣٤