در خارج آيا متعلّق حرمت اين فرد است يا آن فرد ؟ آيا حرام شرب اين مايع است مثلا يا مايع ديگر ؟
بطور كلّى شبهه در اين مقام دو صورت دارد :
1 - شبهات محصوره كه اطراف شبهه محصور و محدود و انگشت شمار هستند مثل اينكه امر دائر است ميان يكى از دو شىء خارجى يا يكى از چند شىء و حدّ و مرز دارد .
2 - شبهات غير محصوره كه اطراف شبهه نامتناهى و از شماره بيرون است فى المثل يكى از هزاران مايع خارجى موجود در فلان مكان نجس و حرام است .
شبهه محصوره
فعلا بحث ما در موارد علم اجمالى و شبهه محصوره است يعنى علم اجمالى دارم به حرمت يك مايعى در خارجى و اطراف شبهه هم محصوره در دو يا سه و يا ده و بيست و . . . است و بهتر حال محدود است در اين رابطه سؤال اينست كه آيا چنين علم اجمالىاى منجّز واقع است ؟ و امتثال مىطلبد يا خير ؟
در دو مقام بحث بايد كرد :
مقام اوّل : آيا مخالفت قطعيه با علم اجمالى جايز است يا حرام ؟
يعنى آيا مىتوان علم اجمالى را كالجهل رأسا فرض كرده و همانطورىكه در شك در اصل تكليف اصل برائت جارى نموده و مرتكب مىشديم در اينجا هم در هريك از اطراف شبهه اصل برائت جارى كنيم و هر دو مايع