حديث مذكور را بر هر دو مبنا حساب مىكنيم : امّا بر مبناى اوّل از اين حديث چنين جواب مىدهيم :
كلمهء ارى لك ان تنتظر در كلام امام ( ع ) ظهور در استحباب دارد زيرا اگر انتظار كشيدن واجب بود امام مىفرمود : يجب الانتظار و يا مىفرمود : انتظر نه اينكه بفرمايد : من مصلحت مىدانم براى تو و به نفع تو است كه صبر كنى ، واجب الهى كه اين حرفها را ندارد پس هركجا اين تعبير را مشاهده كرديم بايد حمل بر استحباب كنيم و لكن در خصوص اين حديث قرينه داريم كه بايد حمل بر وجوب كرد يعنى انتظار كشيدن واجب است و آن قرينه اينست كه : امام ( ع ) بدنبال آن فرمود : و تأخذ بالحائطة لدينك ، سؤال اين كلام چگونه قرينه مىشود بر ارادهء وجوب ؟ جواب اينست كه در اينجا دو نوع شبهه متصور است :
1 - شبهه از ناحيهء موضوع يعنى سائل مىدانسته كه غروب شرعى به مجرّد استتار حاصل مىشود و لكن شك در استتار پيدا كرده در اثر حائل شدن كوه ميان او و قرص شمس يا در اثر مه غليظ و يا گرد و غبار فراوان و يا در اثر ابر و . . . حال آيا منتظر بماند يا اقدام كند ؟
2 - شبهه از ناحيهء حكم باشد يعنى سائل مردّد است كه آيا غروب شرعى به استتار شمس از افق حاصل مىشود يا به ذهاب حمرهء مشرقيه و از حكم سؤال مىكند حال كدام مراد است شيخ مىفرمايد اين جواب امام ( ع ) كه تأخذ بالحائطة لدينك قرينه است بر اينكه مراد احتياط در شبههء موضوعيه است نه از حيث شبهه حكميه زيرا اگر سائل شبهه در حكم داشت بر امام لازم بود رفع شبهه كند و حكم واقعى را بيان كند نه اينكه بفرمايد احتياط كن و همچنان او را در جهالت باقى بدارد حال كه شبهه موضوعيه شد مىگوئيم : در خصوص اين شبههء موضوعيه ما دليل بر وجوب احتياط داريم و آن عبارتست
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 358
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٥٨