نمودهاند .
و نيز در طول تاريخ علماء بزرگ علم حديث نوشته و انواع و اقسام احاديث را بيان نمودهاند حال اگر خبر واحد با يك سرى شرائط حجت نبود هرآينه نوشتن اين علوم و تلاشهاى زياد در اين علوم بطور كلّى لغو بود .
مرحوم شيخ انصارى ره مىفرمايد : شيخ طوسى ره در اين باب سنگ تمام گذاشته و مطلب را با علا درجه بيان نموده است فشكر اللّه سعيه .
قوله : ثم ان من العجب : شيخ طوسى ره مدّعى شد و ثابت هم كرد كه خبر واحد مجرّد از قرائن با يك سلسله شرائطى حجيت دارد و سه دليل هم اقامه نمود حال مىفرمايد : با همهء صراحتى كه در كلام شيخ طوسى بود معذلك صاحب معالم و برخى از اخباريين از قبيل محدث استرابادى و سيد صدر مدّعى شدهاند كه ميان سيد و شيخ اختلاف معنوى وجود ندارد بلكه هر دو به خبرهاى متواتر و مع القرينه عمل مىكنند و هيچكدام به خبر واحد مجرّد عمل نمىكنند امّا سخنان صاحب معالم :
بر ما ثابت نشده كه شيخ طوسى ره و اتباع ايشان با سيد مرتضى و پيروان او مخالف باشند يعنى سيد به خبر واحد مجرّد عمل نكند ولى شيخ بدان عامل باشد ، چنين اختلافى مسلم نيست بدليل اينكه عصر شيخ ره همانند عصر سيد به زمان پيشوايان معصوم ( ع ) نزديك بوده و براى آنها قرائن مفيدهء للعلم فراهم بوده و لذا نمىتوان به ضرس قاطع حكم كرد كه شيخ به خبر مجرّد عامل بوده بلكه محتمل به احتمال قوى آنست كه شيخ هم به اتكاء قرائن قطعيه به خبرهاى واحد عامل بوده است و لذا نتوان گفت شيخ و سيد با يكديگر اختلاف دارند سپس صاحب معالم فرموده : همين برداشت مرا جناب محقق اوّل هم قبل از من از سخن شيخ طوسى استنباط فرموده ، محقق گفته :
شيخ طوسى مىگويد : من به خبرهاى واحدى كه راويان آنها امامى عدل باشند
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 155
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص١٥٥