اينصورت هم يقيناً مكرَه است و حكم اكراه ( رفع حرمت فعل ، وجوب قضا ، حد الهى ، كفاره ، صحت ، لزوم و . . . مترتب است ) . گاهى امكان تفصّى وجود دارد بدون اينكه ضررى به او برسد ولى اگر فرار نكند تهديد دربارهاش عملى مىشود .
اصل بحث در اين است كه آيا بر مجرّد تهديد و وادار كردن ، اكراه صدق مىكند « 1 » يا شرط صدق اكراه ، عجز از تفصّى است مطلقاً يا اينكه ميان معاملات و غير معاملات فرق است « 2 » و يا ميان امكان توريه با امكان ساير امور ، همچون مسافرت كردن و مخفى شدن تفاوت وجود دارد ، « 3 » و يا ميان مشكل بودن و آسان بودن توريه فرق است ؟ « 4 » قبل از بررسى اقوال و احتمالات ، شايسته است نگاهى به تعريف توريه بيفكنيم :
تعريف توريه
فيومى در مصباح مىگويد :
ورّيتُ الحديث تورية : سترته وأظهرت غيره . . . .
در ادامه مىگويد :
فالتورية أن تطلق لفظاً ظاهراً في معنى وتريد به معنى آخر يتناوله ذلك اللفظ
لكنّه خلاف ظاهره . « 5 »
هامش
( 1 ) . اگرچه امكان تفصى وجود داشته باشد و هيچ ضررى از باب تفصّى و چارهجويى به شخص متوجه نشود ؟
( 2 ) . به اين صورت كه در معاملات ، عجز از تفصى شرط صدق اكراه نيست و ملاك ، نبودن رضايت و طيب نفس است ولى در ساير امور - مثل اكراه بر شرب خمر ، افطار عمدى و . . . - عجز از تفصى شرط است و با تمكن از آن اكراه صدق نمىكند ؟ اين تفصيل از برخى كلمات شيخ اعظم استفاده مىشود و در ادامه بيان خواهد شد .
( 3 ) . يعنى نسبت به توريه عجز از آن شرط نيست و با امكان توريه هم اكراه صدق مىكند ولى نسبت به ساير امور عجز از آنها شرطِ صدق است ؟ اين تفصيل نيز از كلام ديگر شيخ اعظم استفاده مىشود .
( 4 ) . يعنى اگر توريه دشوار است و محذور دارد عجز از آن شرط نيست و با تمكن از آن اكراه صدق مىكند ولى اگر توريه كردن آسان است عجز از آن شرط است و با امكان آن اكراه صدق ندارد ؟ اين تفصيل از متن مسأله مورد بحث ما در تحرير الوسيله استفاده مىشود .
( 5 ) . المصباح المنير ، ج 2 ، ص 376 ، مادّة ورى . .