عدم صحت معامله صبى بر فرض استقلال
منشأ اين بحثها قرآن كريم و روايات صادره از معصومين است . بعضى از اين آيات و روايات را در اينجا مورد بررسى قرار مىدهيم تا اصل دلالت و مقدار دلالت آنها معلوم شود :
بررسى آيهء :
وَ ابْتَلُوا الْيَتامى حَتَّى إِذا بَلَغُوا النِّكاحَ فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْداً فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوالَهُمْ وَ لا تَأْكُلُوها إِسْرافاً وَ بِداراً أَنْ يَكْبَرُوا . . .
. « 1 »
اگر صدر و ذيل آيهء كريمه روى بلوغ تكيه كرده بود و مثلًا فرموده بود :
« وابتلوا اليتامى حتّى إذا بلغوا النكاح فإذا بلغوا فادفعوا إليهم أموالهم »
مقصود روشن بود كه تمام ملاكِ استقلال يتيم و قطع ولايت ولىّ ، رسيدن به سن بلوغ است . و اگر روى ايناس رشد « 2 » تكيه مىكرد و مىفرمود :
« وابتلوا اليتامى حتّى إذا آنستم منهم الرشد فإذا آنستم منهم رشداً فادفعوا إليهم أموالهم »
باز هم مقصود روشن بود كه تمام ملاك « رشد » است . ولى صدر آيه روى بلوغ تكيه كرده و ذيل آن روى « رشد » . در اينجا دربارهء آيه ، چهار احتمال وجود دارد :
1 . تمام مناط بلوغ است و رشد دخالتى ندارد ؛
2 . تمام مناط رشد است و بلوغ دخالتى ندارد ؛
3 . مناط استقلال مجموع بلوغ و رشد است ؛
4 . مناط استقلال ، هريك از بلوغ و رشد جداگانه است و هركدام كه زودتر محقق شد همان مناط استقلال است .
هامش
( 1 ) . نساء ( 4 ) : 6 .
( 2 ) . يعنى عقل معيشت كه فريب نخورد و مورد خدعه قرار نگيرد . .