7 . استدلال امام راحل در مكاسب محرّمه :
عمدهء واجبات عينى تعيينى از قبيل نماز ، روزه ، حج و . . . علاوه بر اينكه امر مولوى تعبدى دارند و واجب هستند ، جنبهء دَين بودن در آنها لحاظ شده و همانگونه كه ديون و بدهكارىهاى انسانى نسبت به انسان ديگر بر عهدهء بدهكار است و طلبكار ، فلان مبلغ را بر ذمّهء بدهكار مالك است و هر زمان بخواهد حق دارد مطالبه كند ، همين طور واجبات مزبور هم دين الله است بر گردن مكلّفين ، و خدا مالك آنها بر ذمّهء عبد است و بايد از عهده برآيد . اين مطلب از آيات و روايات همان واجبات قابل استفاده است ، مخصوصاً در مورد حج كه هم آيهء قرآن تعبيرش واضح است و مىفرمايد و
لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا
« 1 » كه كلمهء
لِلَّهِ
و كلمهء
عَلَى النَّاسِ
ظهور در دَين بودن دارد و خدا از بندهء مستطيع يك حج طلبكار است و اين ملك اوست . اين مطلب از بعضى روايات هم استفاده مىشود ، از جمله دو روايت مرسله در مستدرك كه يكى از دعائم الاسلام نقل شده « 2 » و ديگرى از تفسير ابو الفتوح رازى كه رسول خدا ( ص ) به زن خثعمى - از قبيلهء خثعم - دربارهء انجام حج به نيابت از پدر كهنسال خود پرسيد كه آيا سودى به حال پدر دارد يا نه ؟ حضرت فرمودند :
« رأيت لو كان على أبيك دين فقضيته ، أمّا كان يجري ؟ قالت : نعم ، قال : فدين الله أحقّ » . « 3 »
كه حضرت صريحاً حج را « دَين الله » ناميده است .
در مورد روزه هم تعبير آيه اين است :
كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ
« 4 » كه
عَلَى
ظهور در عهده و ذمه دارد ، يعنى علاوه بر وجوب ، روزه يك دَين و قرض است از خدا بر ذمّهء مكلفين كه بايد از عهده برآيند . در مورد نماز هم تعبير يك آيه چنين است :
إِنَّ الصَّلاةَ كانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتاباً مَوْقُوتاً
. « 5 » باز هم تعبير
هامش
( 1 ) . آل عمران ( 3 ) : 97 .
( 2 ) . مستدرك الوسائل ، ج 8 ، ص 26 ، باب 18 ، ح 1 و 3 .
( 3 ) . همان .
( 4 ) . بقره ( 2 ) : 183 .
( 5 ) . نساء ( 4 ) : 103 .