علي الحسّ الفرق بين الشيء و شبهه ، لسرعة الانتقال منه إلى شبهه .
وى در حاشية منه فرموده است : تعبير به « عرفوها » ( ديگران چنين تعريف كردهاند ) اشاره به ضعف آن است . ديگر اينكه خود شهيد ثانى قبول ندارد ، زيرا متفاهم عرفى از شعبده غير از آن است كه در تعريف آوردهاند . « 1 »
شيخ اعظم در مكاسب :
وهي الحركة السريعة بحيث يوجب علي الحسّ الانتقال من الشيء إلى شبهه كما ترى النار المتحركة على الاستدارة دائرة متصلة لعدم إدارك السكونات المتخلّلة بين الحركات . « 2 »
از مجموع تعاريف اهل لغت و فقها استفاده مىكنيم شعبده همان بازى معروفى است كه در فارسى به چشم بندى و تردستى معروف است و نوعى حركتهاى سريع و خفيف و سبكى است كه شعبدهباز انجام مىدهد و به سرعت چيزهايى را جابهجا مىكند و در نظر بيننده كارهاى عجيب و غريبى انجام مىدهد و امر براى او مشتبه مىشود و غير واقع را واقع خيال مىكند .
سخن در اين است كه آيا شعبده قسمى از سحر است يا چيزى غير از آن ، ولى مثل و شبيه آن است ؟
بر اساس بعضى از تعاريف سحر ، شعبده قسمى از سحر است ، مثل تعريف سحر به « خدعه و تمويه » يا « صرف الشيء عن وجهه » يا « ما لطف مأخذه ودقّ » . و تعريف فاضل مقداد و علامه مجلسى از سحر . ولى طبق تعريف علامه و ديگران ، از جمله امام راحل در اوّل مسأله ، كه كلام يا نوشتار و . . . مؤثر باشد در بدن مسحور يا در عقل و قلب او و سبب اغما يا نوم و . . . گردد ، اينها بر شعبده اطلاق نمىشود ، زيرا شعبدهبازى بيشتر نوعى تفريح و سرگرمى است ، نه چيزى كه واقعاً مؤثر باشد ، مخصوصاً اگر تأثير به معناى اضرار به مسحور مخاطب باشد كه تردستى اين ويژگى را ندارد و اصولًا امر
هامش
( 1 ) . مسالك الافهام ، ج 3 ، ص 129 .
( 2 ) . المكاسب ، ج 1 ، ص 274 .