بنابراين دليل معتبرى نداريم بر اينكه مجرد انجام يك يا چند كار مباح براى ظالم حرام باشد و بر فرض شك ، اصل برائت و جواز جارى مىشود . و بلكه به گفتهء صاحب جواهر : سيرهء مستمره بر جواز دلالت دارد . « 1 »
3 . امام راحل عظيم الشأن در متن تحرير مىفرمايد : كمك به ظالمان در غير كارهاى حرام ( اعم از مباحات ، مستحبات و مكروهات ) با سه شرط جايز است :
1 . عامل ، با اين عملى كه انجام مىدهد ( خياطى و . . . ) از اعوان و انصار و اطرافيان و منسوبان ظلمه شمرده نشود ؛ بنابراين اگر با عمل مباح هم از اعوان آنها شمرده شود كارش حرام است به دليل روايات اعوان الظلمه كه وعده عذاب دادهاند .
2 . نام عامل در دفتر ظلمه ثبت نشده باشد ، و گرنه عاصى است و مستحق عقوبت است ، زيرا رواياتى داريم مبنى بر اينكه تسويه اسم در ديوان آنان حرام است ، از جمله روايت خواهرزادهء وليد بن صبيح كاهلى از امام صادق ( ع ) كه فرموده است :
« من سوّد اسمه في ديوان ولد سابع حشره الله يوم القيامة خنزيراً » . « 2 »
3 . انجام كار مباح يا مستحب موجب تقويت حكومت آنها و فزونى شوكت و عظمتشان نشود ، و گرنه تقويت آنها حرام است ، مثل ساختن مسجد براى آنها كه مايهء فريب عوام مردم و جمع شدن در اطراف آنها مىشود .
كلام امام يك شرطيه مركبه است كه با سه شرط حكم به جواز كرده است . مفهوم شرط مركب اين است كه اگر هيچكدام از سه شرط نباشد ( يعنى هم از اعوان ظلمه باشد ، هم نامش در دفتر آنها باشد ، و هم كارش موجب تقويت حكومت آنها باشد ) جايز نيست و اگر بعضى از آنها هم نباشد باز جايز نيست .
البته احتمال دارد قيد سوم مكمل قيد دوم باشد ، زيرا بعيد است مجرد ثبت شدن نام در دفتر آنها حرام و گناه باشد ، و گرنه در زمان ائمه ( ع ) نام شيعيان در دفتر آنها نمىبود و از بيت المال سهمى نداشتند ، بلكه ثبت نامى كه موجب تقويت و اقتدار آنها شود
هامش
( 1 ) . جواهر الكلام ، ج 22 ، ص 54 .
( 2 ) وسائل الشيعه ، ج 17 ، ص 180 ، ح 9 .