است ؛ « 1 » نوفلى نيز همين حكم را دارد .
ولى دلالت حديث محل اشكال است زيرا به فرمودهء امام راحل « 2 » در معناى « حُداء » چند احتمال وجود دارد :
1 . حُدا يعنى راندن شتران به هر وسيلهاى ( چه با صوت چه با ابزار ديگر ) ؛
2 . حُدا يعنى راندن شتر به مطلق صوت ( غنايى و غير آن ) ؛
3 . حُدا يعنى راندن شتران با غنا ( اخص معانى ) ؛
4 . حُدا مغاير و مباين با غناست .
آن گاه يا معناى اخير صحيح است زيرا عرف گواه است كه حُدا غير از غناست ، يا يكى از چند احتمال است و با وجود احتمال ، استدلال به روايت غلط است .
در نتيجه دليلى بر استثناى غنا در حُدا نداريم و عمومات حرمت غنا ، آن را شامل است .
تبصره ششم
اين تبصره دربارهء غنا در عيد فطر و قربان و ساير ايام فرح و شادمانى از اعياد مذهبى و ملى و . . . است . در اين باره دو روايت وجود دارد : صحيحهء على بن جعفر از برادرش حضرت امام هفتم ( ع ) است :
قال : سألته عن الغناء أيصلح فى الفطر والأضحى و الفرح ؟ قال ( ع ) :
« لا بأس ما لم يزمر به » . « 3 »
اين روايت از نظر سند و دلالت خوب است و مراد از « ما لم يزمر به » اين است كه غنا همراه با مزمار و نواختن نباشد ، چون از آلات لهو و استفاده از آن حرام است .
روايت ديگر روايت حميرى در قرب الاسناد است كه به سند خودش از على بن جعفر از امام كاظم ( ع ) نقل كرده و همان سؤال و جواب قبلى است با اين تفاوت كه
هامش
( 1 ) . تنقيح المقال ، ج 1 ، ص 128 .
( 2 ) . ر . ك : المكاسب المحرمه ، ج 1 ، ص 348 - 349 .
( 3 ) . بحار الانوار ، ج 10 ، ص 271 .