نيز شامل مىشود زيرا آهنگ غنايى در مرثيه موجب طرب از اين قسم مىگردد و شنونده را از خود ، بىخود مىكند و موجب گريهء شديد او مىشود . دليل ندارد كه غنا فقط شاد كننده باشد بلكه گاهى اشك انسان را در مىآورد .
3 . تغنى و با آواز خواندن مرثيه از زمان قديم و دوران مشايخ ( بزرگان شيعه مثل شيخ صدوق و شيخ طوسى ) در مناطق مسلماننشين مرسوم بوده است و همهجا براى امام حسين ( ع ) مجلس عزا اقامه مىكردند و مداحان و روضهخوانان ، روضه را با آهنگ غنايى مىخواندند و در طول تاريخ كسى را سراغ نداريم كه بر اين امر اعتراض نموده باشد و از آن مجلس خارج شده باشد .
پاسخ : اوّلًا عدم انكار علماى بزرگ قابل مناقشه است ، زيرا اثبات ادعاى عدم انكار هيچكس آسان نيست ، شايد كسانى هم اعتراض كردهاند ، يا اگر هم اعتراض نشده از باب اين است كه برخى مثل محقق اردبيلى غنا در مرثيه را جايز مىدانستهاند ، و برخى خواندنهاى مجالس مرثيه را غنا نمىدانستهاند و قطع به عدم داشتند ، زيرا مجرد ترجيع و تحسين صوت و مانند آن غنا نيست . شايد هم خيلىها شبهه داشتند كه در شبهات موضوعيه احتياط واجب نيست و برائت جارى مىشود . ديگر اينكه سكوت يك مجتهد بر اساس مبناى خاص فقهى ، براى ديگران حجت نيست .
ثانياً اتصال اين سيره به عصر معصوم محل بحث است و معلوم نيست در آن اعصار هم با آواز و آهنگ مرثيهسرايى مىكردند تا سكوت امام نشانهء رضايت باشد . آرى در قرون و اعصار متأخر هر روز آهنگ جديدى ابداع مىشود و گاهى ترانه را به شكل مرثيه يا مرثيه را به شكل ترانه مىخوانند ، و به فرمودهء امام راحل اين نوع خواندنها از دوران صفويه پيدا شده و قبل از آن نبوده است ، « 1 » و به قول شيخ اعظم : گويا در عصر مقدس اردبيلى مرثيههاى كذائى با آهنگهاى شاد و متناسب با مجالس اهل لهو و مترفين نبوده است و گرنه حكم به جواز نمىكردند . « 2 »
هامش
( 1 ) . المكاسب المحرمه ، ج 1 ، ص 337 .
( 2 ) . المكاسب ، ج 1 ، ص 312 .